Στο επίκεντρο της εργασιακής επικαιρότητας βρίσκεται το σχέδιο νόμου του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με τίτλο «Ενίσχυση της εφαρμογής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας, και λοιπές διατάξεις – Ενσωμάτωση Οδηγίας (Ε.Ε.) 2023/970» το οποίο εντάσσεται στη διαδικασία πλήρους εναρμόνισης της ελληνικής έννομης τάξης με το ενωσιακό δίκαιο για τη μισθολογική διαφάνεια.
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, κεντρικός άξονας της προτεινόμενης νομοθετικής παρέμβασης συνιστά η ενίσχυση της ουσιαστικής εφαρμογής της αρχής της ίσης αμοιβής, με στόχο την πρόληψη, τον περιορισμό και την εξάλειψη των μισθολογικών διακρίσεων λόγω φύλου, στον ιδιωτικό τομέα, τόσο κατά το στάδιο της πρόσληψης όσο και καθ’ όλη τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης.
Το νομοσχέδιο δεν εισάγει την αρχή της ίσης αμοιβής ως νέα κανονιστική επιταγή, αλλά εδράζεται σε ήδη ισχύουσες διατάξεις και θεμελιώδεις αρχές του εργατικού δικαίου. Ειδικότερα, ερείδεται στη γενική απαγόρευση των διακρίσεων λόγω φύλου (άρθρο 36 Π.Δ. 62/2025), στην αρχή της ίσης αμοιβής για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας (άρθρο 37 Π.Δ. 62/2025), καθώς και στο ευρύ πεδίο εφαρμογής της σχετικής προστασίας, το οποίο καταλαμβάνει όχι μόνο τους ήδη απασχολούμενους εργαζομένους αλλά και τους υποψηφίους για απασχόληση κατά το στάδιο της πρόσληψης (άρθρο 47 Π.Δ. 62/2025).
Υπό το πρίσμα αυτό, το νέο νομοθετικό πλαίσιο δεν θεσπίζει νέες ουσιαστικές αρχές, αλλά αποσκοπεί στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των ήδη κατοχυρωμένων κανόνων, μέσω της εισαγωγής μηχανισμών διαφάνειας, λογοδοσίας και ελέγχου, οι οποίοι διευκολύνουν την πρακτική εφαρμογή και την ουσιαστική διασφάλιση της αρχής της ίσης αμοιβής στην πράξη.
Συγκεκριμένα, έχουν προταθεί οι εξής νομοθετικές παρεμβάσεις:
Προτεινόμενες ρυθμίσεις κατά το στάδιο της πρόσληψης
Κατά το στάδιο της πρόσληψης και της επιλογής υποψηφίων προς απασχόληση, το νομοσχέδιο προτείνει την εισαγωγή συγκεκριμένων υποχρεώσεων μισθολογικής διαφάνειας και εγγυήσεων ίσης μεταχείρισης. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι ο εργοδότης θα υποχρεούται να παρέχει στους υποψηφίους πληροφορίες σχετικά με το προβλεπόμενο ύψος των αποδοχών ή το σχετικό μισθολογικό εύρος της θέσης εργασίας, καθώς και πληροφορίες για την εφαρμοζόμενη συλλογική σύμβαση εργασίας, εφόσον υφίσταται.
Παράλληλα, προτείνεται η απαγόρευση της συλλογής πληροφοριών σχετικά με το ύψος των αποδοχών που λάμβαναν οι υποψήφιοι στο πλαίσιο προηγούμενων εργασιακών σχέσεων, προκειμένου να αποτραπεί η αναπαραγωγή υφιστάμενων μισθολογικών ανισοτήτων.
Επιπλέον, προβλέπεται ότι η προκήρυξη της θέσης εργασίας, τα κριτήρια επιλογής και η εν γένει διαδικασία πρόσληψης θα πρέπει να διαμορφώνονται κατά τρόπο ουδέτερο ως προς το φύλο και να μην εισάγουν άμεσες ή έμμεσες διακρίσεις σε βάρος των υποψηφίων.
Προτεινόμενες ρυθμίσεις κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης
Πέραν των παρεμβάσεων που αφορούν το στάδιο της πρόσληψης, το νομοσχέδιο εισάγει μηχανισμούς μισθολογικής διαφάνειας και ελέγχου που εφαρμόζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η ενίσχυση του δικαιώματος ενημέρωσης των εργαζομένων σχετικά με τις αμοιβές τους και τη μισθολογική πολιτική της επιχείρησης.
Ειδικότερα, ο εργαζόμενος αποκτά δικαίωμα να αιτείται πληροφορίες σχετικά με το ατομικό επίπεδο των αποδοχών του, καθώς και στοιχεία που αφορούν τα μέσα επίπεδα αμοιβών ανδρών και γυναικών που εκτελούν όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας, υπό την προϋπόθεση ότι διασφαλίζεται η ανωνυμία και η προστασία των προσωπικών δεδομένων των λοιπών εργαζομένων. Παράλληλα, αναγνωρίζεται ρητά το δικαίωμα των εργαζομένων να γνωστοποιούν το ύψος των αποδοχών τους όταν αυτό είναι αναγκαίο για την προστασία ή τη διεκδίκηση της αρχής της ίσης αμοιβής.
Κεντρικό στοιχείο του νέου πλαισίου αποτελεί, επίσης, η καθιέρωση υποχρεώσεων υποβολής στοιχείων σχετικά με το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να δημοσιοποιούν δεδομένα που αφορούν, μεταξύ άλλων, το συνολικό μισθολογικό χάσμα, το μισθολογικό χάσμα στις πρόσθετες παροχές και στα bonus, το διάμεσο μισθολογικό χάσμα, καθώς και τις διαφορές αμοιβών ανά κατηγορία εργαζομένων. Η υποχρέωση αυτή προβλέπεται να εφαρμόζεται ετησίως για επιχειρήσεις που απασχολούν τουλάχιστον 250 εργαζομένους, ανά τριετία για επιχειρήσεις με 150 έως 249 εργαζομένους και, από το 2031, ανά τριετία για επιχειρήσεις με 100 έως 149 εργαζομένους, ενώ καταλαμβάνει και φορείς του δημόσιου τομέα.
Περαιτέρω, το νομοσχέδιο προβλέπει τη λήψη διορθωτικών μέτρων όταν από τα υποβαλλόμενα στοιχεία προκύπτει μισθολογική απόκλιση μεταξύ ανδρών και γυναικών η οποία δεν μπορεί να δικαιολογηθεί βάσει αντικειμενικών και ουδέτερων κριτηρίων. Στην περίπτωση αυτή, ο εργοδότης υποχρεούται να αναμορφώσει τη μισθολογική δομή της επιχείρησης προκειμένου να αποκατασταθεί η διαπιστωθείσα ανισότητα. Εφόσον η μισθολογική διαφορά ανέρχεται σε ποσοστό τουλάχιστον 5% και δεν έχει αρθεί εντός έξι μηνών, ενεργοποιείται διαδικασία κοινής αξιολόγησης των αμοιβών, κατά την οποία εξετάζονται, μεταξύ άλλων, η κατανομή των εργαζομένων ανά φύλο, τα επίπεδα αμοιβών, οι αιτίες των μισθολογικών διαφορών, η επίδραση της άσκησης γονικών δικαιωμάτων και τα αναγκαία διορθωτικά μέτρα.
Τέλος, το νομοσχέδιο ενισχύει τη δικαστική προστασία των εργαζομένων που θεωρούν ότι υπέστησαν μισθολογική διάκριση λόγω φύλου, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να ζητούν σχετικά στοιχεία, να προσφεύγουν ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων και να εκπροσωπούνται από συνδικαλιστικές οργανώσεις ή τον Συνήγορο του Πολίτη.
Ο ρόλος των συλλογικών συμβάσεων εργασίας στο νέο πλαίσιο μισθολογικής διαφάνειας
Το νομοσχέδιο αναγνωρίζει ιδιαίτερη σημασία στις συλλογικές συμβάσεις εργασίας, προβλέποντας ότι, όταν οι αμοιβές καθορίζονται βάσει ισχύουσας ΣΣΕ, δημιουργείται καταρχήν τεκμήριο απουσίας αδικαιολόγητων μισθολογικών διακρίσεων κατά τη συζήτηση σχετικών διαφορών ενώπιον της Επιθεώρησης Εργασίας. Το τεκμήριο αυτό δεν απαλλάσσει τον εργοδότη από την υποχρέωση τήρησης της αρχής της ίσης αμοιβής ούτε περιορίζει τις ελεγκτικές αρμοδιότητες της Επιθεώρησης Εργασίας. Η ρύθμιση αποσκοπεί στην απλούστευση των διαδικασιών συμμόρφωσης και στην ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, παρέχοντας κίνητρο για την κατάρτιση και εφαρμογή συλλογικών συμβάσεων εργασίας.
Η αξιολόγηση των προτεινόμενων ρυθμίσεων θα καταστεί ασφαλής και πλήρης μόνον εφόσον δημοσιευθεί το οριστικό κείμενο του νόμου, ώστε να αποσαφηνιστεί το ακριβές κανονιστικό τους περιεχόμενο και η έκταση της δεσμευτικότητάς τους. Ιδίως κρίσιμη θα αναδειχθεί η πρακτική εφαρμογή των μηχανισμών διόρθωσης μισθολογικών αποκλίσεων και οι έννομες συνέπειες που θα συνεπάγονται για τις υφιστάμενες εργασιακές σχέσεις
Ιδιαίτερο θεωρητικό και πρακτικό ενδιαφέρον ανακύπτει, περαιτέρω, ως προς την τύχη μισθολογικών διαφορών που δεν εντοπίζονται κάτω από το κατώφλι της «ίσης αξίας» εργασίας, αλλά αντιθέτως αφορούν περιπτώσεις αδικαιολόγητα υψηλότερης αμοιβής συγκεκριμένου εργαζομένου σε σύγκριση με άλλους εργαζομένους που παρέχουν εργασία ίσης αξίας. Στο σημείο αυτό τίθεται κρίσιμο το ερώτημα αν η επιβαλλόμενη, κατά το νέο πλαίσιο, συμμόρφωση προς την αρχή της ίσης αμοιβής μπορεί να επιτευχθεί μέσω μείωσης των αποδοχών του ευνοημένου εργαζομένου ή αν η ήδη συμφωνηθείσα αμοιβή, ως ουσιώδης όρος της ατομικής σύμβασης εργασίας, τελεί υπό την προστασία της γενικής απαγόρευσης της μονομερούς βλαπτικής μεταβολής.
Δεδομένου ότι η αδικαιολόγητη μείωση αποδοχών συνιστά, κατά το ισχύον εργατικό δίκαιο, μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας, η «εξίσωση προς τα κάτω» δεν φαίνεται, κατ’ αρχήν, συμβατή με το κανονιστικό πλαίσιο προστασίας του μισθού. Υπό το πρίσμα αυτό, η αποκατάσταση διαπιστωμένων μισθολογικών ανισοτήτων θα πρέπει να επιδιώκεται με εναλλακτικούς μηχανισμούς, όπως η αναδιάρθρωση των μισθολογικών κλιμακίων, η προσαρμογή των χαμηλότερων αποδοχών ή η σταδιακή μισθολογική σύγκλιση στο μέλλον, χωρίς προσβολή κεκτημένων συμβατικών δικαιωμάτων. Η ανάγκη σαφούς ερμηνευτικής καθοδήγησης ως προς το ζήτημα αυτό καθίσταται, συνεπώς, επιτακτική, προκειμένου η επιδίωξη της μισθολογικής ισότητας να μην οδηγεί σε ανεπίτρεπτη υποβάθμιση της συμβατικής προστασίας των εργαζομένων.
Συντάκτης: Φραντζή Βίλμα | Ασκούμενη Δικηγόρος
Πηγή: www.grammenoslegal.gr
Ο Γραμμένος Ε. Ευστάθιος είναι Δικηγόρος Αθηνών – Εργατολόγος και επισκέπτης Καθηγητής στο μάθημα «ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» στο Διατμηματικό Μεταπτυχιακό «Διοίκηση Ανθρωπίνου Δυναμικού» του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.