Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε μία από τις πιο βαθιές αλλαγές της τελευταίας δεκαετίας στην ενεργειακή της πολιτική, επιχειρώντας να αλλάξει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο φορολογείται η ενέργεια στην Ευρώπη.
Το βασικό μήνυμα των Βρυξελλών είναι σαφές: το ηλεκτρικό ρεύμα πρέπει να γίνει οικονομικά πιο ελκυστικό, ενώ το φυσικό αέριο, το πετρέλαιο θέρμανσης και γενικότερα τα ορυκτά καύσιμα θα επιβαρύνονται ολοένα περισσότερο.
Η νέα στρατηγική εντάσσεται στο πακέτο AccelerateEU και αντιμετωπίζει τη φορολογία όχι απλώς ως δημοσιονομικό εργαλείο αλλά ως μοχλό ενεργειακής ασφάλειας, πράσινης μετάβασης και βιομηχανικού μετασχηματισμού.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τον πόλεμο στην Ουκρανία απέδειξε πόσο ευάλωτη παραμένει η Ευρώπη απέναντι στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Για τον λόγο αυτό, οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι η Ένωση δεν μπορεί να συνεχίσει να στηρίζει — άμεσα ή έμμεσα — τα ορυκτά καύσιμα την ώρα που επιδιώκει ενεργειακή αυτονομία και κλιματική ουδετερότητα.
Τι αλλάζει στη φορολογία της ενέργειας
Η Κομισιόν καλεί τα κράτη-μέλη να περιορίσουν σταδιακά τις φορολογικές ελαφρύνσεις και τις κρατικές ενισχύσεις που ευνοούν το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο και να μεταφέρουν τους διαθέσιμους πόρους προς καθαρές τεχνολογίες.
Στην πράξη, το νέο μοντέλο προβλέπει χαμηλότερες επιβαρύνσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα και αυξημένη φορολόγηση στα καύσιμα θέρμανσης και μεταφορών.
Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα νέο «σήμα τιμών» για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ώστε οι καθαρές τεχνολογίες να καθίστανται οικονομικά πιο συμφέρουσες από τις λύσεις που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα.
Οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι η επιτάχυνση αυτής της μετάβασης μπορεί να μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου στην ΕΕ κατά 10 έως 15 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως.
Παράλληλα, η χρήση πετρελαίου και παραγώγων του θα μπορούσε να περιοριστεί κατά 15 έως 20 εκατ. τόνους ισοδυνάμου πετρελαίου κάθε χρόνο.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι αυτή η μείωση δεν αφορά μόνο τους κλιματικούς στόχους αλλά και τη σημαντική υποχώρηση του κόστους εισαγωγών ενέργειας για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Στόχος οι αντλίες θερμότητας και οι ανακαινίσεις
Κεντρικός πυλώνας της νέας στρατηγικής είναι η ταχύτερη αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης που λειτουργούν με φυσικό αέριο ή πετρέλαιο.
Η Κομισιόν ζητά από τις κυβερνήσεις να σταματήσουν σταδιακά τις επιδοτήσεις για λέβητες ορυκτών καυσίμων και να κατευθύνουν τα κονδύλια σε ενεργειακές ανακαινίσεις, αντλίες θερμότητας και προγράμματα στήριξης ευάλωτων νοικοκυριών.
Παράλληλα, ενισχύεται η στρατηγική για ηλεκτροκίνηση, αυτοπαραγωγή ενέργειας μέσω φωτοβολταϊκών, εγκατάσταση μπαταριών αποθήκευσης και ανάπτυξη «έξυπνων» δικτύων ηλεκτρισμού.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η ηλεκτρική ενέργεια — ιδιαίτερα όταν προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές — θα πρέπει να αποτελέσει τη βασική ενεργειακή βάση για θέρμανση, μεταφορές και βιομηχανική παραγωγή.
Η βιομηχανία και ο φόβος απώλειας ανταγωνιστικότητας
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη βιομηχανία, καθώς πολλές ενεργοβόρες επιχειρήσεις ανησυχούν για αύξηση του κόστους παραγωγής.
Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι απαιτείται μεταβατική στήριξη για να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, όμως ξεκαθαρίζει ότι οι κρατικές ενισχύσεις θα συνδέονται με συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
Αυτές περιλαμβάνουν εξοικονόμηση ενέργειας, επενδύσεις σε καθαρό ηλεκτρισμό, αποθήκευση ενέργειας και αναβάθμιση εξοπλισμού.
Παράλληλα, αρκετοί βιομηχανικοί φορείς εκφράζουν ήδη φόβους ότι η υψηλότερη φορολόγηση των ορυκτών καυσίμων μπορεί να επιβαρύνει την ευρωπαϊκή παραγωγή σε σχέση με τρίτες χώρες όπου το φυσικό αέριο παραμένει φθηνότερο.
Η απάντηση των Βρυξελλών είναι ότι η λύση δεν βρίσκεται στη διατήρηση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα αλλά στην επιτάχυνση των επενδύσεων σε καθαρή και φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια.
Κοινωνικές επιπτώσεις και στήριξη νοικοκυριών
Η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι η μετάβαση ενδέχεται να προκαλέσει κοινωνικές πιέσεις, ιδιαίτερα σε χώρες όπου μεγάλο μέρος των νοικοκυριών εξακολουθεί να εξαρτάται από πετρέλαιο θέρμανσης ή φυσικό αέριο.
Για τον λόγο αυτό προτείνει τη διατήρηση στοχευμένων μέτρων στήριξης, όπως κοινωνικά τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος, ενεργειακά επιδόματα, προσωρινές μειώσεις φόρων και άμεσες ενισχύσεις σε περιόδους κρίσης.
Ωστόσο, η Κομισιόν ξεκαθαρίζει ότι οι παρεμβάσεις αυτές θα πρέπει να είναι προσωρινές και να μην υπονομεύουν τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης.
Στον τομέα των μεταφορών, η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ενθαρρύνει τη μαζική ανάπτυξη φορτιστών ηλεκτρικών οχημάτων, την ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών, τη χρήση ποδηλάτου και κοινόχρηστων μεταφορών, καθώς και την ανάπτυξη βιώσιμων καυσίμων για αεροπορία και ναυτιλία.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι όσο αυξάνεται σταδιακά το κόστος χρήσης συμβατικών οχημάτων, τόσο θα επιταχύνεται η μετάβαση προς την ηλεκτροκίνηση.
Η Ελλάδα και οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις
Ήδη αρκετές χώρες εφαρμόζουν πολιτικές που κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση.
Η Ολλανδία αύξησε τη φορολογία στο φυσικό αέριο για μεγάλους καταναλωτές, η Τσεχία σταμάτησε τις επιδοτήσεις για λέβητες φυσικού αερίου, ενώ το Βέλγιο περιορίζει από το 2026 τις φορολογικές εκπτώσεις μόνο σε εταιρικά οχήματα μηδενικών εκπομπών.
Η Ελλάδα αναφέρεται από την Επιτροπή ως παράδειγμα συνδυασμού κοινωνικής προστασίας και ενεργειακής μετάβασης, κυρίως λόγω των κοινωνικών τιμολογίων ρεύματος, των επιδοτήσεων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και των κινήτρων για ηλεκτρικά οχήματα και φορτιστές.
Παρ’ όλα αυτά, η πιθανότητα αύξησης της φορολογίας στα ορυκτά καύσιμα προκαλεί ήδη ανησυχία σε αρκετές κυβερνήσεις.
Σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου το κτιριακό απόθεμα παραμένει ενεργειακά παλαιό και η χρήση αντλιών θερμότητας βρίσκεται ακόμη σε χαμηλά επίπεδα, η μετάβαση μπορεί να αποδειχθεί οικονομικά και κοινωνικά δύσκολη χωρίς ισχυρές επιδοτήσεις και μεγάλες επενδύσεις.
Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη είναι πλέον διπλό: να πετύχει τους κλιματικούς στόχους της επόμενης δεκαετίας και ταυτόχρονα να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις από μια νέα ενεργειακή κρίση.
Η φορολογική μεταρρύθμιση που προωθεί η Κομισιόν δεν αποτελεί απλώς μια περιβαλλοντική πολιτική. Πρόκειται για μια συνολική αναδιάρθρωση του ενεργειακού και οικονομικού μοντέλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.
Διαβάστε ακόμη
Ποιες είναι οι 16 εταιρείες που ελέγχουν το 25% του ελληνόκτητου στόλου
Σόλομον (Goldman Sachs): Οι φόβοι για «Αποκάλυψη» στην αγορά εργασίας λόγω AI είναι υπερβολικοί
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.