Μια σιωπηρή ενεργειακή επανάσταση εξελίσσεται στις στέγες κατοικιών και επιχειρήσεων σε ολόκληρη την Αφρική. Η ηλιακή ενέργεια εξαπλώνεται με τέτοια ταχύτητα, ώστε το 2026 αναμένεται να αποτελέσει χρονιά-ρεκόρ για τις νέες εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών, την ώρα που η ανάπτυξη περνά πλέον από τις μεγάλες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής στα μικρότερα, αποκεντρωμένα συστήματα.
Η νέα ηλιακή ισχύς που εκτιμάται ότι θα εγκατασταθεί στην ήπειρο μέσα στη χρονιά αναμένεται να αυξηθεί κατά 45% και να φτάσει τα 17 GW, το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.
Η μεγάλη αλλαγή, ωστόσο, βρίσκεται στη γεωγραφία και στη μορφή αυτής της ανάπτυξης. Η αγορά δεν εξαρτάται πλέον τόσο έντονα από τη Νότια Αφρική, ούτε αποκλειστικά από μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα. Μικρότερες εγκαταστάσεις σε στέγες κατοικιών και επιχειρήσεων αποτελούν πλέον τον βασικό κινητήρα της ανόδου, δημιουργώντας μια περισσότερο αποκεντρωμένη ενεργειακή αγορά.
Οι εκτιμήσεις για τα 17 GW προκύπτουν από τις εξαγωγές φωτοβολταϊκών πάνελ της Κίνας προς την Αφρική κατά το δωδεκάμηνο έως τον Ιούνιο. Συνεπώς, το μέγεθος αποτελεί πρόβλεψη που βασίζεται στις εισαγωγές εξοπλισμού και όχι καταγραφή φωτοβολταϊκών μονάδων που έχουν ήδη εγκατασταθεί και συνδεθεί στα ηλεκτρικά δίκτυα.
Οι στέγες οδηγούν την ηλιακή έκρηξη
Περίπου τα τρία τέταρτα της αύξησης εκτιμάται ότι προέρχονται από αποκεντρωμένα συστήματα παραγωγής, με τα φωτοβολταϊκά στις στέγες να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Η τάση αυτή διαφοροποιεί σημαντικά την αφρικανική περίπτωση από ένα μοντέλο ενεργειακής μετάβασης που βασίζεται κυρίως σε μεγάλα έργα, κεντρικά σχεδιασμένα και συνδεδεμένα απευθείας με τα εθνικά δίκτυα.
Νοικοκυριά και επιχειρήσεις στρέφονται σε μικρότερες εγκαταστάσεις, αποκτώντας τη δυνατότητα να παράγουν μέρος ή ακόμη και μεγάλο ποσοστό της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουν. Η εξάπλωση αυτή μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία σε περιοχές όπου η πρόσβαση στο δίκτυο παραμένει περιορισμένη ή η ηλεκτροδότηση δεν είναι επαρκώς αξιόπιστη.
Η ταχύτητα, όμως, δημιουργεί και ένα διαφορετικό πρόβλημα: ένα σημαντικό μέρος των εγκαταστάσεων είναι δύσκολο να αποτυπωθεί στις επίσημες στατιστικές.
Οι κυβερνήσεις και οι διαχειριστές των δικτύων δεν γνωρίζουν πάντοτε με ακρίβεια πόση νέα ισχύς προστίθεται, σε ποια σημεία εγκαθίσταται και πώς μεταβάλλει την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό καθιστά δυσκολότερο τον σχεδιασμό νέων δικτύων, υποσταθμών και άλλων υποδομών.
Ο Τζόελ Νάνα, διευθυντής ερευνών του African Tech Futures Lab, περιγράφει μια μετάβαση στην οποία οι αποκεντρωμένοι ενεργειακοί πόροι αναπτύσσονται τόσο γρήγορα, ώστε σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν τις δυνατότητες των υφιστάμενων δικτύων.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια ενεργειακή αλλαγή που εξελίσσεται από κάτω προς τα πάνω και όχι αποκλειστικά μέσα από τις εθνικές στρατηγικές και τα μεγάλα κρατικά ή ιδιωτικά έργα.
Τα φθηνότερα πάνελ αλλάζουν τα οικονομικά δεδομένα
Καθοριστικός παράγοντας για την επιτάχυνση των εγκαταστάσεων είναι η δραστική βελτίωση της οικονομικής ανταγωνιστικότητας των φωτοβολταϊκών.
Στο δωδεκάμηνο έως τον Ιούνιο, οι αφρικανικές οικονομίες δαπάνησαν συνολικά περίπου 2,4 δισ. δολάρια για εισαγωγές φωτοβολταϊκών πάνελ. Το μέγεθος αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν συγκριθεί με το κόστος των συμβατικών εναλλακτικών λύσεων ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούνται ευρέως στην ήπειρο.
Το συγκεκριμένο ποσό αντιστοιχεί περίπου στο κόστος που θα απαιτούνταν για να λειτουργήσουν γεννήτριες ντίζελ για μόλις τρεις μήνες. Η σύγκριση αποτυπώνει γιατί η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών γίνεται όλο και πιο ελκυστική επιλογή για επιχειρήσεις και νοικοκυριά που μέχρι σήμερα εξαρτώνταν από ακριβότερες λύσεις εφεδρικής ηλεκτροδότησης.
Παράλληλα, η αξία των φωτοβολταϊκών πάνελ που κατευθύνθηκαν προς την Αφρική είναι αντίστοιχη με εκείνη των εισαγωγών της Μέσης Ανατολής και ελαφρώς χαμηλότερη από τις αντίστοιχες αγορές της Λατινικής Αμερικής.
Η εικόνα υποδηλώνει ότι η Αφρική εξελίσσεται σταδιακά σε μία από τις σημαντικές αναδυόμενες αγορές της παγκόσμιας φωτοβολταϊκής βιομηχανίας.
Το μεγάλο στοίχημα της ενεργειακής φτώχειας
Η ηλιακή ανάπτυξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική βαρύτητα εξαιτίας του τεράστιου ελλείμματος ηλεκτροδότησης της ηπείρου.
Περίπου 563 εκατ. άνθρωποι στην Αφρική εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα. Πρόκειται για πληθυσμό που αντιστοιχεί σε περισσότερα από τέσσερα πέμπτα των ανθρώπων παγκοσμίως οι οποίοι παραμένουν χωρίς ηλεκτροδότηση.
Η δυνατότητα ανάπτυξης μικρών, αποκεντρωμένων φωτοβολταϊκών συστημάτων μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες περιοχές όπου η επέκταση των συμβατικών δικτύων είναι δαπανηρή ή τεχνικά δύσκολη.
Η Παγκόσμια Τράπεζα και η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης έχουν θέσει ως στόχο να αποκτήσουν πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια 300 εκατ. άνθρωποι έως το 2030. Η ταχεία πτώση του κόστους της ηλιακής τεχνολογίας δημιουργεί ένα πρόσθετο εργαλείο για την επίτευξη αυτού του στόχου.
Η πρόκληση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην εγκατάσταση περισσότερων πάνελ. Απαιτούνται παράλληλα επενδύσεις σε δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας και συστήματα διαχείρισης, ώστε η νέα παραγωγή να μπορεί να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά.
Υποχώρηση της κυριαρχίας της Νότιας Αφρικής
Η Νότια Αφρική παραμένει η μεγαλύτερη αγορά φωτοβολταϊκών της ηπείρου, αλλά η κυριαρχία της περιορίζεται καθώς η ζήτηση εξαπλώνεται σε περισσότερες οικονομίες.
Το 2023 η χώρα απορροφούσε περίπου το 52% των κινεζικών εξαγωγών φωτοβολταϊκών πάνελ προς την Αφρική. Στην τελευταία εξεταζόμενη περίοδο, το ποσοστό αυτό υποχώρησε στο 20%.
Η μείωση του μεριδίου δεν συνεπάγεται απαραίτητα εξασθένηση της νοτιοαφρικανικής αγοράς. Αντίθετα, αποτυπώνει κυρίως την ταχύτερη ανάπτυξη άλλων χωρών, μεταξύ των οποίων η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Ζιμπάμπουε και η Ζάμπια.
Η Νότια Αφρική αναμένεται να παραμείνει στην κορυφή και το 2026, με περίπου 3,3 GW νέας ηλιακής ισχύος.
Η μεγάλη αλλαγή βρίσκεται, όμως, ακριβώς πίσω της. Έξι αφρικανικές χώρες προβλέπεται να προσθέσουν τουλάχιστον 1 GW η καθεμία, ένδειξη ότι δημιουργούνται πλέον πολλαπλοί ισχυροί πυρήνες ζήτησης σε διαφορετικές περιοχές της ηπείρου.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι 36 από τις 54 χώρες της Αφρικής αναμένεται να καταγράψουν ιστορικό υψηλό νέων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων μέσα στο 2026.
Μια ενεργειακή μετάβαση ταχύτερη από τα δίκτυα
Η αφρικανική ηλιακή έκρηξη δημιουργεί έτσι μια ασυνήθιστη πραγματικότητα: η αγορά φαίνεται να κινείται ταχύτερα από τον επίσημο ενεργειακό σχεδιασμό.
Η μεγάλη εισροή φθηνότερων πάνελ, η ανάγκη για αξιόπιστη ηλεκτροδότηση και η δυνατότητα εγκατάστασης μικρών αυτόνομων συστημάτων επιτρέπουν σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις να κινηθούν χωρίς να περιμένουν απαραίτητα την κατασκευή μεγάλων έργων.
Αυτή ακριβώς η δυναμική αποτελεί ταυτόχρονα το μεγάλο πλεονέκτημα και τη μεγάλη πρόκληση. Από τη μία πλευρά, τα φωτοβολταϊκά μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, στη μείωση της εξάρτησης από το ντίζελ και στην πρόσβαση περισσότερων πολιτών σε ηλεκτρική ενέργεια.
Από την άλλη, η ταχύτητα των εγκαταστάσεων απαιτεί καλύτερη καταγραφή, ισχυρότερα δίκτυα και νέα εργαλεία διαχείρισης μιας περισσότερο αποκεντρωμένης παραγωγής.
Το 2026 αναδεικνύεται έτσι σε έτος-ορόσημο για την ηλιακή ενέργεια στην Αφρική. Και το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι μόνο το ρεκόρ των 17 GW, αλλά το γεγονός ότι η φωτοβολταϊκή ανάπτυξη εξαπλώνεται πλέον σε δεκάδες χώρες, μετατρέποντας την ηλιακή ενέργεια από αγορά λίγων μεγάλων παικτών σε ευρύτερο κομμάτι του ενεργειακού τοπίου της ηπείρου.
Διαβάστε ακόμη
Μαξίμου: Η μάχη της τσέπης μετά τη ΔΕΘ – Η «πολιτική απάτη» Τσίπρα και το «Μουντιάλ» του ΠΑΣΟΚ
Αθηναϊκή Ζυθοποιία: Η μάχη για τα χαμένα μερίδια και οι αυξημένες ροές προς τη Heineken
Σε νέες κορυφές το κόστος του χρήματος – Στο τραπέζι νέο φρένο στα επιτόκια των στεγαστικών
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.