Ως το «πετρέλαιο του 21ου αιώνα» χαρακτηρίζει τα κρίσιμα ορυκτά – όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και το νικέλιο – νέα έκθεση του ερευνητικού κέντρου των Ηνωμένων Εθνών (UNU-INWEH) για το νερό.
Ο λόγος είναι ότι η συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση για αυτά τα υλικά, που χρησιμοποιούνται σε μπαταρίες και μικροτσίπ, οδηγεί σε εξάντληση των υδάτινων πόρων, υποβαθμίζει τη γεωργική παραγωγή και εκθέτει τοπικούς πληθυσμούς σε τοξικά βαρέα μέταλλα. Όπως τονίζεται, η παγκόσμια «κούρσα» για την εξασφάλιση αυτών των μετάλλων εντείνει τη φτώχεια και προκαλεί σοβαρές κρίσεις δημόσιας υγείας σε ιδιαίτερα ευάλωτες περιοχές του πλανήτη.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι το 2024 καταναλώθηκαν περίπου 456 δισεκατομμύρια λίτρα νερού για την εξόρυξη 240.000 τόνων λιθίου, ενώ μόνο ένα μικρό μέρος των οικονομικών οφελών και της τεχνολογικής προόδου από την πράσινη μετάβαση ή την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης επιστρέφει στις περιοχές που πλήττονται.
«Τα κρίσιμα ορυκτά μετατρέπονται ραγδαία στο πετρέλαιο του 21ου αιώνα», ανέφερε ο Καβέ Μαδανί, διευθυντής του UNU-INWEH και βραβευμένος με το βραβείο νερού της Στοκχόλμης για το 2026. «Αυτό που παρουσιάζεται ως βιώσιμη λύση, στην πράξη βλάπτει ανθρώπους αλλού. Πώς μπορούμε λοιπόν να τη χαρακτηρίζουμε πράσινη ή καθαρή;», διερωτήθηκε.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η ζήτηση για βασικά ενεργειακά ορυκτά έχει αυξηθεί έντονα τα τελευταία χρόνια, με το λίθιο να σημειώνει άνοδο σχεδόν 30% το 2024. Παράλληλα, η παραγωγή σπάνιων γαιών σχεδόν τριπλασιάστηκε μεταξύ 2010 και 2023, εξαιτίας της εκρηκτικής ζήτησης για ηλεκτρικά οχήματα και ισχυρούς μικροεπεξεργαστές.
Η έκθεση αναδεικνύει ότι, παρότι τα ηλεκτρικά οχήματα συμβάλλουν στη μείωση εκπομπών στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη, το περιβαλλοντικό και υγειονομικό κόστος μεταφέρεται σε περιοχές εξόρυξης της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής.
Το 2024, η παγκόσμια παραγωγή σπάνιων γαιών δημιούργησε περίπου 700 εκατομμύρια τόνους αποβλήτων – ποσότητα που ισοδυναμεί με 59 εκατομμύρια απορριμματοφόρα. Η Αφρική, όπου εντοπίζεται περίπου το 30% των παγκόσμιων αποθεμάτων, πλήττεται ιδιαίτερα έντονα από τις περιβαλλοντικές συνέπειες.
Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, κορυφαίο παραγωγό κοβαλτίου, η εξόρυξη έχει προκαλέσει εκτεταμένη ρύπανση ποταμών που χρησιμοποιούνται για πόσιμο νερό, αλιεία και άρδευση, ειδικά στην επαρχία Λουαλάμπα. Το 2024, περίπου το 64% του πληθυσμού δεν είχε βασική πρόσβαση σε νερό, ενώ το 72% των κατοίκων κοντά σε ορυχεία ανέφεραν δερματικές παθήσεις και το 56% των γυναικών και κοριτσιών γυναικολογικά προβλήματα.
Η εξόρυξη λιθίου απαιτεί μεγάλες ποσότητες νερού από υπόγειες αλυκές, το οποίο εξατμίζεται, ενώ η χημική επεξεργασία άλλων ορυκτών μολύνει ποτάμια και υδροφόρους ορίζοντες.
Το λεγόμενο «τρίγωνο του λιθίου» – Αργεντινή, Βολιβία και Χιλή – διαθέτει τεράστια αποθέματα αλλά και εξαιρετικά άνυδρα οικοσυστήματα. Στην περιοχή Ουγιούνι της Βολιβίας, κοινότητες δυσκολεύονται πλέον να καλλιεργήσουν κινόα, ενώ στην Ατακάμα της Χιλής, όπου η εξόρυξη καταναλώνει έως και το 65% του νερού, οι λιμνοθάλασσες στερεύουν.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η κατάσταση θα επιδεινωθεί, καθώς η παραγωγή λιθίου πρέπει να αυξηθεί έως και εννέα φορές μέχρι το 2040, ενώ η εξόρυξη κοβαλτίου και νικελίου θα πρέπει να διπλασιαστεί για να επιτευχθούν οι κλιματικοί στόχοι.
Η έκθεση ζητά τη θέσπιση δεσμευτικών διεθνών κανόνων για την προμήθεια ορυκτών, αυστηρότερους ελέγχους στα τοξικά απόβλητα και τη ρύπανση των υδάτων, καθώς και ανεξάρτητη παρακολούθηση της χρήσης νερού και της μόλυνσης από βαρέα μέταλλα.
Χωρίς ριζικές αλλαγές, προειδοποιεί, η πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να αναπαράγει το ίδιο μοντέλο εκμετάλλευσης με τα ορυκτά καύσιμα, ευνοώντας τις πλούσιες χώρες και επιβαρύνοντας τις φτωχότερες. «Μεταφέρουμε απλώς το βάρος από τη Μέση Ανατολή στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική», σημειώνουν οι ερευνητές.
Ήδη, αντιδράσεις καταγράφονται από τοπικές κοινωνίες και κυβερνήσεις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Ινδονησία, η οποία έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές πρώτων υλών, όπως το μετάλλευμα νικελίου.
Διαβάστε ακόμη
Nvidia: Συμφωνίες άνω των $40 δισ. αλλάζουν τον χάρτη της τεχνητής νοημοσύνης
Μητσοτάκης στο προσυνέδριο ΝΔ: Αναβαθμίζουμε με πράξεις Αμυνα, διπλωματία και Ενέργεια
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.