Η διεθνής αγορά ενέργειας φαίνεται να εισέρχεται σε μια περίοδο πολύ βαθύτερης και πιο μακροχρόνιας αναταραχής απ’ ό,τι εκτιμούσαν αρχικά κυβερνήσεις και επενδυτές. Οι συνέπειες του πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν περιορίζονται πλέον μόνο στις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις των τιμών, αλλά αρχίζουν να επηρεάζουν δομικά την παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού ενέργειας, δημιουργώντας φόβους για μια παρατεταμένη κρίση με γεωπολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις.

Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποίησε ότι η πλήρης αποκατάσταση της ενεργειακής παραγωγής στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να απαιτήσει έως και δύο χρόνια, εκτίμηση που ανεβάζει σημαντικά τον πήχη της ανησυχίας για τη διάρκεια της κρίσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αγορές εξακολουθούν να υποτιμούν το πραγματικό μέγεθος των επιπτώσεων που μπορεί να προκαλέσει μια παρατεταμένη διαταραχή στη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ, του πιο κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος για τη διακίνηση ενέργειας παγκοσμίως.

Η ζημιά στις ενεργειακές υποδομές, οι διακοπές στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου και η αβεβαιότητα γύρω από την ασφάλεια των μεταφορών δημιουργούν, όπως επισημαίνει ο IEA, ένα περιβάλλον όπου η επιστροφή στην κανονικότητα δεν μπορεί να γίνει γρήγορα ούτε ομαλά.

Ακόμη και στην περίπτωση πλήρους επαναλειτουργίας των Στενών, η παραγωγική ανάκαμψη δεν θα είναι αυτόματη. Οι δυνατότητες επανεκκίνησης διαφέρουν αισθητά από χώρα σε χώρα, με ορισμένους παραγωγούς να αντιμετωπίζουν πολύ μεγαλύτερες δυσκολίες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα θεωρείται το Ιράκ, όπου οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για σαφώς βραδύτερη επάνοδο της παραγωγής σε σύγκριση με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, που διαθέτουν πιο ανθεκτικές υποδομές και μεγαλύτερες εφεδρείες.

Το αποτύπωμα της κρίσης στα παγκόσμια αποθέματα

Ο IEA εκτιμά ότι το σοβαρό κενό που δημιουργήθηκε τον Μάρτιο, περίοδο κατά την οποία ουσιαστικά σταμάτησαν νέες φορτώσεις πετρελαίου, LNG και διυλισμένων προϊόντων από κρίσιμες περιοχές της Μέσης Ανατολής, αρχίζει πλέον να αποτυπώνεται στα παγκόσμια αποθέματα.

Η πίεση αυτή γίνεται ήδη αισθητή στις διεθνείς αγορές ενέργειας, όπου οι traders και οι ενεργειακοί όμιλοι επιχειρούν να επαναξιολογήσουν τα σενάρια προσφοράς για τους επόμενους μήνες.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Ο Μπιρόλ ξεκαθαρίζει ότι καμία εναλλακτική διαδρομή μεταφοράς δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον όγκο ενέργειας που περνά από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα. Ακόμη και σενάρια παράκαμψης μέσω χερσαίων ή άλλων θαλάσσιων διαδρομών δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες της αγοράς.

Στρατηγικά αποθέματα και περιορισμένες λύσεις

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, αν η κατάσταση επιδεινωθεί περαιτέρω.

Ωστόσο, ο οργανισμός ξεκαθαρίζει ότι τέτοιες κινήσεις λειτουργούν μόνο ως προσωρινό δίχτυ ασφαλείας και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν μια διαρκή απώλεια παραγωγής από τη Μέση Ανατολή.

Ήδη τον Μάρτιο ο IEA πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων στην ιστορία του, διοχετεύοντας στην αγορά περίπου 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου.

Η παρέμβαση αυτή συνέβαλε στη συγκράτηση των ακραίων πιέσεων στις τιμές, χωρίς όμως να μπορεί να αντισταθμίσει πλήρως τις απώλειες στις ροές ενέργειας.

Ο ίδιος ο Μπιρόλ υπογραμμίζει ότι η ουσιαστική σταθεροποίηση της αγοράς εξαρτάται πρωτίστως από την ασφαλή και πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Ανησυχία για καύσιμα και μεταφορές

Η κρίση δεν περιορίζεται μόνο στο αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Ο IEA εκφράζει αυξανόμενη ανησυχία και για τα διυλισμένα προϊόντα, όπως το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα.

Η περιορισμένη τροφοδοσία διυλιστηρίων με πρώτες ύλες ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές ελλείψεις, επηρεάζοντας αερομεταφορές, logistics και βιομηχανική παραγωγή.

Ήδη εμφανίζονται πιέσεις στην αγορά κηροζίνης, εξέλιξη που αυξάνει τον κίνδυνο ακυρώσεων πτήσεων και νέων προβλημάτων στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Παράλληλα, μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι αναθεωρούν τις προβλέψεις τους για τις τιμές πετρελαίου, καθώς η αβεβαιότητα γύρω από τη διάρκεια της κρίσης δυσκολεύει τον υπολογισμό των μελλοντικών ισορροπιών στην αγορά.

Οι πιο αδύναμες οικονομίες στο στόχαστρο

Ιδιαίτερα εκτεθειμένες θεωρούνται οι φτωχότερες οικονομίες, οι οποίες αντιμετωπίζουν περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια και ταυτόχρονα πιέσεις από την υποτίμηση των νομισμάτων τους.

Η άνοδος των ενεργειακών τιμών γίνεται έτσι πολλαπλασιαστής οικονομικής και κοινωνικής πίεσης, αυξάνοντας τον κίνδυνο αστάθειας σε αρκετές περιοχές του πλανήτη.

Ο IEA εκτιμά ότι η αγορά ενέργειας εισέρχεται πλέον σε μια παρατεταμένη περίοδο αβεβαιότητας, με χρονικό ορίζοντα που ξεπερνά κατά πολύ τις αρχικές προβλέψεις των αγορών.

Η επαναφορά της παραγωγής στη Μέση Ανατολή δεν θα εξελιχθεί με ενιαίο τρόπο, ενώ η πλήρης αποκατάσταση των ροών θα εξαρτηθεί από γεωπολιτικές εξελίξεις που παραμένουν εξαιρετικά ασταθείς.

Μέχρι τότε, η παγκόσμια ενεργειακή αγορά θα συνεχίσει να λειτουργεί υπό καθεστώς αυξημένου κινδύνου, με άμεσες συνέπειες για τις τιμές, την ασφάλεια εφοδιασμού και τη συνολική πορεία της διεθνούς οικονομίας.

Διαβάστε ακόμη

Στο Ταμείο Ανάκαμψης η ΑΜΚ του ΑΔΜΗΕ ύψους 1 δισ. ευρώ

Μάχη γιγάντων για τον μεγάλο πλούτο στην Ελλάδα (πίνακες)

Top Gun: Γιατί συνεχίζει να επηρεάζει τη μόδα και το lifestyle 40 χρόνια μετά

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα