Οι ΜμΕ στην πρώτη γραμμή του γεωπολιτικού σοκ – Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αλλάζει κόστος, τιμές και επενδύσεις | Ειδήσεις για την Οικονομία

Ιδιαίτερα επηρεασμένες εμφανίζονται κυρίως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), οι εξαγωγικές εταιρείες και οι επιχειρήσεις του εμπορίου από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις μεταφέρονται πλέον από τα μέτωπα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, στην ενέργεια, στο κόστος παραγωγής και τελικά στις τιμές.

Τα στοιχεία προκύπτουν από την τελευταία Έρευνα για την Πρόσβαση των Επιχειρήσεων στη Χρηματοδότηση (SAFE) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, για το β΄ τρίμηνο του 2026, η οποία καταγράφει με αρκετή σαφήνεια τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις της Ευρωζώνης προσπαθούν να διαχειριστούν το νέο περιβάλλον αβεβαιότητας.

Ως μικρομεσαίες επιχειρήσεις νοούνται οι επιχειρήσεις που απασχολούν έως 249 εργαζομένους. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, με λιγότερους από 10 εργαζομένους, οι μικρές, με 10 έως 49 εργαζομένους, και οι μεσαίες, με 50 έως 249 εργαζομένους. Πρόκειται, επομένως, για ένα πολύ μεγάλο και ανομοιογενές κομμάτι της ευρωπαϊκής επιχειρηματικότητας, το οποίο όμως εμφανίζει μεγαλύτερη ευαισθησία όταν ένα εξωτερικό σοκ αυξάνει απότομα το κόστος και περιορίζει τα περιθώρια προσαρμογής.
Σύμφωνα με την ΕΚΤ, το 35% των ΜμΕ δήλωσε βαθμό έκθεσης στη σύγκρουση μεγαλύτερο από 7 σε κλίμακα από 1 έως 10. Στις μεγάλες επιχειρήσεις το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 28%.

Η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι μικρότερες επιχειρήσεις διαθέτουν συνήθως λιγότερες δυνατότητες να απορροφήσουν ένα ξαφνικό άλμα στο κόστος των πρώτων υλών, της ενέργειας ή των μεταφορών, αλλά και μικρότερα περιθώρια για να αλλάξουν γρήγορα προμηθευτές ή εφοδιαστικές αλυσίδες.

Εξαγωγές και εμπόριο στο επίκεντρο

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η έκθεση των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο διεθνές εμπόριο. Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις εμφανίζουν υψηλότερο βαθμό έκθεσης από τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά ή κυρίως στην εγχώρια αγορά.
Η ΕΚΤ αποδίδει την εικόνα αυτή σε δύο βασικούς λόγους. Από τη μία πλευρά, οι εξαγωγικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε αγορές που μπορεί να βρίσκονται γεωγραφικά πιο κοντά ή να επηρεάζονται περισσότερο από τη σύγκρουση. Από την άλλη, είναι πιθανότερο να πραγματοποιούν και εισαγωγές, με αποτέλεσμα να είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις αναταράξεις των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων.
Σε επίπεδο κλάδων, το εμπόριο – χονδρικό και λιανικό – εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό επιχειρήσεων με μεγάλη έκθεση, ενώ το χαμηλότερο καταγράφεται στις λοιπές υπηρεσίες. Για τις τελευταίες, η ΕΚΤ εκτιμά ότι η χαμηλότερη έκθεση συνδέεται μεταξύ άλλων με το μικρότερο βάρος του ενεργειακού κόστους και τον μεγαλύτερο προσανατολισμό στην εγχώρια αγορά.

Το κόστος ανεβαίνει, οι τιμές ακολουθούν

Η επίδραση της σύγκρουσης αποτυπώνεται πλέον με μεγαλύτερη ένταση στις προσδοκίες των επιχειρήσεων για το επόμενο δωδεκάμηνο. Το 79% σε καθαρή βάση αναμένει αύξηση του κόστους των εισροών, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τις τιμές πώλησης φτάνει το 58%.

Με άλλα λόγια, η ενεργειακή και εφοδιαστική αναστάτωση δεν αντιμετωπίζεται από τις επιχειρήσεις ως ένα πρόσκαιρο πρόβλημα, αλλά ως παράγοντας που μπορεί να συνεχίσει να πιέζει το κόστος τους επόμενους μήνες.

Αυξημένες είναι και οι προσδοκίες για τους μισθούς, με 43% των επιχειρήσεων σε καθαρή βάση να προβλέπει υψηλότερες μισθολογικές πιέσεις. Η ΕΚΤ, ωστόσο, επισημαίνει ότι οι μισθολογικές προσδοκίες δεν διαφοροποιούνται ιδιαίτερα ανάλογα με τον βαθμό έκθεσης μιας επιχείρησης στη σύγκρουση. Αυτό δείχνει ότι συνδέονται περισσότερο με τις γενικότερες πληθωριστικές πιέσεις και την ανάγκη των εργαζομένων να αντισταθμίσουν την αύξηση του κόστους ζωής.
Την ίδια ώρα, 40% των επιχειρήσεων σε καθαρή βάση εκτιμά ότι η σύγκρουση επιδρά αρνητικά στις προοπτικές κερδοφορίας τους.

Φρένο σε τζίρο και επενδύσεις

Το ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το γεωπολιτικό σοκ δεν περιορίζεται στο κόστος. Αρχίζει να επηρεάζει και τις προσδοκίες για την πραγματική οικονομική δραστηριότητα.
Συνολικά, 14% των επιχειρήσεων σε καθαρή βάση αναμένει χαμηλότερη ζήτηση. Ακόμη πιο έντονη είναι η εικόνα στις επιχειρήσεις με υψηλή έκθεση στη σύγκρουση.

Για τον κύκλο εργασιών, μόλις 10% σε καθαρή βάση των επιχειρήσεων υψηλής έκθεσης περιμένει αύξηση τους επόμενους τρεις μήνες, έναντι 34% για το σύνολο των επιχειρήσεων πριν από το ξέσπασμα της σύγκρουσης. Στις επενδύσεις, το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται μόλις στο 2%, έναντι 14% πριν από τον πόλεμο.

Ανάλογη, αν και ηπιότερη, είναι η εικόνα στην απασχόληση. Οι προσδοκίες για την αύξηση της απασχόλησης στο επόμενο δωδεκάμηνο υποχώρησαν από 1,4% το α΄ τρίμηνο του 2026 σε 1% το β΄ τρίμηνο, ενώ στις επιχειρήσεις που έχουν πληγεί περισσότερο η πρόβλεψη περιορίζεται στο 0,5%.

Η άμυνα περνά στους προμηθευτές και την ενέργεια

Οι επιχειρήσεις, πάντως, δεν μένουν αδρανείς. Περίπου δύο στις τρεις έχουν ήδη λάβει ή σχεδιάζουν να λάβουν μέτρα για να περιορίσουν τις επιπτώσεις της γεωπολιτικής αναταραχής.
Η συχνότερη κίνηση είναι η αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών για πρώτες ύλες, εισροές και εξαρτήματα, την οποία αναφέρει το 36% των επιχειρήσεων. Ακολουθεί η επιτάχυνση επενδύσεων στην ενεργειακή αποδοτικότητα και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με 31%, και η αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών ενέργειας ή καυσίμων, με 29%.

Στις επιχειρήσεις υψηλής έκθεσης, η αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών γίνεται ακόμη πιο έντονη, καθώς αφορά το 44%.

Το μήνυμα της έρευνας της ΕΚΤ είναι ότι η γεωπολιτική αβεβαιότητα έχει αρχίσει να μεταφράζεται σε μόνιμες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις οργανώνουν την παραγωγή και τις προμήθειές τους. Και όσο οι ΜμΕ διαθέτουν μικρότερα περιθώρια απορρόφησης ενός νέου κόστους, τόσο περισσότερο η ανθεκτικότητά τους θα εξαρτάται από την ικανότητά τους να διαφοροποιούν προμηθευτές, να περιορίζουν την ενεργειακή τους εξάρτηση και να προσαρμόζονται γρήγορα σε ένα περιβάλλον όπου το γεωπολιτικό ρίσκο έχει πλέον αποκτήσει άμεσο οικονομικό κόστος.