Η Ιρλανδία αναλαμβάνει από αυτή την εβδομάδα έναν από τους πιο δύσκολους φακέλους της ευρωπαϊκής ατζέντας, καθώς καλείται, ως προεδρεύουσα του Συμβουλίου της Ε.Ε., να διαμεσολαβήσει στη σκληρή διαπραγμάτευση για την αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει στα μέσα Ιουλίου τις προτάσεις της για την αναμόρφωση του βασικού εργαλείου της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής, ανοίγοντας έναν δύσκολο κύκλο διαβουλεύσεων ανάμεσα σε χώρες που ζητούν χαλάρωση των κανόνων και σε όσες επιμένουν στη διατήρηση των φιλόδοξων στόχων της Πράσινης Συμφωνίας.
Η πρόταση αναμένεται να ανοίξει έναν δύσκολο κύκλο διαπραγματεύσεων μεταξύ των κρατών-μελών, τα οποία διαφωνούν έντονα ως προς το πόσο θα πρέπει να χαλαρώσει το υφιστάμενο καθεστώς.
Η δημοσίευση της αναθεώρησης θα πραγματοποιηθεί μόλις δύο εβδομάδες μετά την ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. από την Ιρλανδία, η οποία καλείται να διαδραματίσει ρόλο διαμεσολαβητή σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη πολιτική αντιπαράθεση.
Το ETS στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής διαμάχης
Το ETS αποτελεί εδώ και περίπου δύο δεκαετίες τον βασικό μηχανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Το σύστημα λειτουργεί με ανώτατο όριο εκπομπών και εμπορία δικαιωμάτων ρύπων, υποχρεώνοντας τις πλέον ενεργοβόρες βιομηχανίες να αγοράζουν δικαιώματα για κάθε τόνο διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπουν.
Ωστόσο, η αύξηση του ενεργειακού κόστους και οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν αναζωπυρώσει τις πιέσεις για αλλαγές.
Μετά τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν και την εκτόξευση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, δέκα χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης —μεταξύ αυτών η Πολωνία, η Ιταλία, η Τσεχία και η Αυστρία— απέστειλαν κοινή επιστολή στην Κομισιόν, χαρακτηρίζοντας το ETS παράγοντα επιβάρυνσης των λογαριασμών ενέργειας, πλήγμα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και εμπόδιο στην ευρωπαϊκή βιομηχανική μετάβαση.
Δύο στρατόπεδα στην Ευρώπη
Η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον στις χώρες που ζητούν ριζικές αλλαγές.
Γαλλία, Γερμανία και Ισπανία αναγνωρίζουν επίσης ότι απαιτούνται προσαρμογές, υποστηρίζοντας πως οι επιχειρήσεις χρειάζονται μεγαλύτερη οικονομική ευελιξία μέσα στο περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.
Από την άλλη πλευρά, Σουηδία, Δανία, Φινλανδία και Ολλανδία εξακολουθούν να αποτελούν τους βασικούς υπερασπιστές του συστήματος, αποφεύγοντας να συνυπογράψουν έγγραφα που ζητούσαν ουσιαστικές αλλαγές στο ETS.
Παράλληλα, ακόμη και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες —όπως οι κλάδοι του χάλυβα, του τσιμέντου, του αλουμινίου και των χημικών—, οι οποίες έχουν δεσμευθεί δημόσια για την απανθρακοποίηση της παραγωγής τους, ασκούν έντονες πιέσεις για την αναθεώρηση ορισμένων διατάξεων του μηχανισμού.
Η Ιρλανδία στον ρόλο του διαμεσολαβητή
Η Ιρλανδία θεωρείται μία από τις πιο ουδέτερες χώρες στη συγκεκριμένη αντιπαράθεση.
Ο υπουργός Ενέργειας και Μεταφορών της χώρας, Ντάραγκ Ο’ Μπράιαν, δήλωσε ότι η Ιρλανδία δεν διαθέτει ιδιαίτερα εκτεταμένη βαριά βιομηχανία και, ως εκ τούτου, επηρεάζεται λιγότερο από τη λειτουργία του ETS.
«Δεν κουβαλάμε ιστορικά βάρη σε αυτή τη συζήτηση. Μπορούμε να λειτουργήσουμε ως έντιμος και αποτελεσματικός διαμεσολαβητής. Το θέμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη βιομηχανία και θέλουμε να προωθήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο τις διαπραγματεύσεις μέσα στους επόμενους έξι μήνες», ανέφερε.
Οι αλλαγές που εξετάζει η Κομισιόν
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει τον βασικό κορμό του ETS, αναγνωρίζοντας όμως ότι απαιτούνται ορισμένες προσαρμογές.
Ο επίτροπος για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η αναθεώρηση θα κινηθεί σε τρεις βασικούς άξονες.
Περισσότερα έσοδα πίσω στις επιχειρήσεις
Η πρώτη αλλαγή αφορά στη διάθεση μεγαλύτερου μέρους των εσόδων του ETS απευθείας στις επιχειρήσεις, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις που απαιτούνται για την απανθρακοποίηση της παραγωγής τους.
Μόνο το 2025 τα έσοδα του συστήματος ανήλθαν στα 43 δισ. ευρώ.
Από τα συνολικά περισσότερα από 250 δισ. ευρώ που έχει αποφέρει το ETS τα τελευταία είκοσι χρόνια, περίπου το 20% κατευθύνεται σε ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα και το Ταμείο Καινοτομίας.
Το υπόλοιπο 80% εισρέει στους εθνικούς προϋπολογισμούς των κρατών-μελών και χρησιμοποιείται για ενεργειακές και περιβαλλοντικές πολιτικές.
Η ιδέα να επιστραφεί μεγαλύτερο μέρος αυτών των πόρων απευθείας στη βιομηχανία αναμένεται να συναντήσει αντιδράσεις από πολλές κυβερνήσεις, καθώς τα έσοδα αυτά αποτελούν πλέον σημαντικό δημοσιονομικό εργαλείο.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Πολωνίας, όπου οι αμυντικές δαπάνες προσεγγίζουν το 5% του ΑΕΠ και τα έσοδα από το ETS θεωρούνται πολύτιμα για τη χρηματοδότηση κρατικών πολιτικών.
Διαφωνίες για τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών
Ένα ακόμη σημείο αντιπαράθεσης αφορά τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών που εξακολουθούν να λαμβάνουν ορισμένοι ενεργοβόροι κλάδοι.
Πολλές κυβερνήσεις και βιομηχανίες υποστηρίζουν ότι οι υπολογισμοί της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι υπερβολικά αυστηροί και ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία.
Η Κομισιόν, ωστόσο, μέχρι στιγμής απορρίπτει το ενδεχόμενο γενικευμένης αύξησης των δωρεάν δικαιωμάτων.
Παράταση του χρονικού ορίζοντα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ενδεχόμενο επιβράδυνσης του ρυθμού μείωσης του συνολικού ανώτατου ορίου εκπομπών.
Με βάση το ισχύον πλαίσιο, το όριο αυτό μειώνεται κάθε χρόνο και προβλέπεται να μηδενιστεί έως το 2039, γεγονός που σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις θα πρέπει ουσιαστικά να έχουν μηδενίσει τις εκπομπές τους.
Ωστόσο, η αναπληρώτρια διευθύντρια της Γενικής Διεύθυνσης για τις αγορές άνθρακα και την καθαρή κινητικότητα, Μέτε Κουίν, άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο επιμήκυνσης του χρονοδιαγράμματος, επισημαίνοντας ότι η Επιτροπή εξετάζει μια πιο ρεαλιστική πορεία, με διαθέσιμα δικαιώματα εκπομπών και κατά τη δεκαετία του 2040.
Παράλληλα, σε σχετική παρουσίαση της Επιτροπής αναφερόταν ρητά ότι η επικείμενη αναθεώρηση θα επιδιώξει να διαμορφώσει «μια πιο ρεαλιστική πορεία για τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών».
Δύσκολη η επίτευξη συμβιβασμού
Παραμένει άγνωστο ποιο από τα παραπάνω μέτρα θα περιληφθεί τελικά στην πρόταση της Επιτροπής.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές και πρόσωπα που γνωρίζουν τις εσωτερικές διεργασίες στις Βρυξέλλες, τα πρώτα σχέδια της αναθεώρησης άρχισαν να κυκλοφορούν εντός της Επιτροπής ήδη από τα μέσα Ιουνίου.
Η Ιρλανδία εμφανίζεται αισιόδοξη ότι μπορεί να συμβάλει στην εξεύρεση κοινά αποδεκτής λύσης.
«Το πρώτο σημαντικό ορόσημο είναι η δημοσίευση της αναθεώρησης. Από εκεί και πέρα θα γνωρίζουμε τι ακριβώς καλούμαστε να διαπραγματευτούμε», δήλωσε ο Ντάραγκ Ο’ Μπράιαν.
Το περιεχόμενο της πρότασης θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα κατορθώσει να ισορροπήσει ανάμεσα στην προστασία της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας και στη διατήρηση των φιλόδοξων στόχων της για την κλιματική ουδετερότητα.
Διαβάστε ακόμη
Στρατηγικοί αναλυτές: Σε κρίσιμο τεχνικό σημείο το Bitcoin – Πιθανή περαιτέρω πτώση κατά 30%
Η ηλιακή θερμότητα, το ελληνικό success story και η μάχη για μια θέση στην πράσινη μετάβαση
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.