Μπορεί οι πληρωμές με κάρτες και κινητά τηλέφωνα να έχουν γίνει καθημερινότητα, ενώ η Κριστίν Λαγκάρντ και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προωθούν το σχέδιο για το ψηφιακό ευρώ, ωστόσο τα μετρητά κάθε άλλο παρά εξαφανίζονται από την Ευρώπη. Αντιθέτως, ο αριθμός των χαρτονομισμάτων σε κυκλοφορία συνεχίζει να αυξάνεται, καθώς όλο και περισσότεροι Ευρωπαίοι επιλέγουν να διατηρούν ένα απόθεμα χρημάτων για ώρα ανάγκης.
Πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, πυρκαγιές και ο αυξανόμενος κίνδυνος κυβερνοεπιθέσεων έχουν ενισχύσει την αίσθηση ανασφάλειας. Σε ένα περιβάλλον όπου ακόμη και τα ηλεκτρονικά συστήματα πληρωμών μπορεί να τεθούν προσωρινά εκτός λειτουργίας, τα χαρτονομίσματα επιστρέφουν στο προσκήνιο ως ένα είδος οικονομικού αποθέματος έκτακτης ανάγκης.
Παρά το γεγονός ότι σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις τα μετρητά έχουν υποχωρήσει αισθητά έναντι των ανέπαφων συναλλαγών, η συνολική ποσότητα που βρίσκεται σε κυκλοφορία αυξάνεται. Αυτό επισήμανε ο Φίλιπ Λέιν, επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, μιλώντας στο συνέδριο του θερινού σχολείου MacGill στην Ιρλανδία.
Όπως εξήγησε, παρατηρείται ένα ενδιαφέρον φαινόμενο: λιγότερα χαρτονομίσματα χρησιμοποιούνται στις καθημερινές συναλλαγές, όμως περισσότερα διατηρούνται ως απόθεμα.
«Το συνολικό απόθεμα χαρτονομισμάτων συνεχίζει να αυξάνεται. Στις συναλλαγές, ο αριθμός των χαρτονομισμάτων μειώνεται, αλλά όσον αφορά το απόθεμα αυξάνεται», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Λέιν.
Ο φόβος των κρίσεων και το «κιτ των 72 ωρών»
Η στροφή αυτή συνδέεται, σύμφωνα με ειδικούς, με την αυξημένη ανησυχία για πολέμους, φυσικές καταστροφές και κυβερνοεπιθέσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν προβλήματα στα ηλεκτρονικά δίκτυα και να καταστήσουν προσωρινά αδύνατες τις πληρωμές μέσω καρτών ή κινητών τηλεφώνων.
Δεν είναι τυχαίο ότι το 2025 η Ευρωπαϊκή Ένωση κάλεσε τους πολίτες να είναι σε θέση να καλύψουν μόνοι τους τις βασικές τους ανάγκες για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Το λεγόμενο «κιτ τριών ημερών» περιλαμβάνει μεταξύ άλλων εμφιαλωμένο νερό, τρόφιμα μακράς διάρκειας ή κονσέρβες, ραδιόφωνο που λειτουργεί με μπαταρίες και άλλα απαραίτητα είδη. Στη λίστα ιδιαίτερη θέση έχουν και τα μετρητά, καθώς σε περίπτωση μεγάλης διακοπής ηλεκτροδότησης ή τηλεπικοινωνιών οι ηλεκτρονικές συναλλαγές ενδέχεται να μην είναι διαθέσιμες.
Τα στοιχεία της ΕΚΤ αποτυπώνουν αυτή την τάση. Η κεντρική τράπεζα παρακολουθεί την κυκλοφορία των χαρτονομισμάτων από το 2002 και καταγράφει σημαντική αύξηση της συνολικής αξίας τους τα τελευταία χρόνια. Από περίπου 1 τρισ. ευρώ το 2016, η αξία των χαρτονομισμάτων σε κυκλοφορία έχει φτάσει περίπου στο 1,6 τρισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026.
Παράλληλα, περισσότερα από 31 δισεκατομμύρια χαρτονομίσματα βρίσκονται πλέον σε κυκλοφορία, έναντι περίπου 24 δισεκατομμυρίων λίγο πριν από την πανδημία, το 2019. Το χαρτονόμισμα των 50 ευρώ παρέμεινε το δημοφιλέστερο το 2025, ενώ ακολουθούσε εκείνο των 100 ευρώ.
Μετρητά στην άκρη για ώρα ανάγκης
Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, συστήνοντας στους πολίτες να διατηρούν συγκεκριμένο ποσό μετρητών στο σπίτι για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Αυστρία, Φινλανδία, Γερμανία, Σουηδία και Ολλανδία έχουν προτείνει στα νοικοκυριά να διαθέτουν περίπου 70 έως 100 ευρώ σε μετρητά, ώστε να μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες για διάστημα 72 ωρών εάν σταματήσουν να λειτουργούν οι διαδικτυακές τραπεζικές υπηρεσίες, οι κάρτες ή οι εφαρμογές πληρωμών μέσω κινητών.
Η ίδια η ΕΚΤ αντιμετωπίζει πλέον τα μετρητά ως σημαντικό κομμάτι της «προετοιμασίας για κρίσεις». Πρόκειται για ένα ιδιότυπο παράδοξο: από τη μία πλευρά, οι Ευρωπαίοι χρησιμοποιούν ολοένα λιγότερο τα χαρτονομίσματα για τις καθημερινές τους αγορές και, από την άλλη, επιλέγουν να κρατούν περισσότερα χρήματα στην άκρη.
Τα μετρητά, με άλλα λόγια, αλλάζουν σταδιακά ρόλο. Από βασικό μέσο καθημερινών πληρωμών μετατρέπονται για αρκετά νοικοκυριά σε εφεδρικό μέσο συναλλαγής για περίπτωση κρίσης.
Η σημασία των ΑΤΜ
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Φίλιπ Λέιν έθεσε και το ζήτημα της πρόσβασης των πολιτών σε μετρητά. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ αναφέρθηκε στην ανάγκη να υπάρξει κατάλληλο νομοθετικό πλαίσιο, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα δίκτυα ΑΤΜ θα παραμείνουν διαθέσιμα στους βασικούς εμπορικούς δρόμους σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η πρόσβαση στα χαρτονομίσματα δεν αποτελεί μόνο ζήτημα προετοιμασίας για έκτακτες καταστάσεις. Τα μετρητά εξακολουθούν να είναι απαραίτητα για σημαντικό τμήμα του πληθυσμού, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους, ευάλωτους πολίτες και ανθρώπους που δεν είναι εξοικειωμένοι με τις ψηφιακές τεχνολογίες.
Ο Λέιν υπογράμμισε ότι πρόκειται για ένα μέσο πληρωμής προσβάσιμο ουσιαστικά σε όλους, χωρίς να απαιτείται τραπεζική εφαρμογή, έξυπνο κινητό τηλέφωνο ή σύνδεση στο διαδίκτυο.
Παράλληλα, ανέδειξε και μία ακόμη χρησιμότητα των χαρτονομισμάτων: τη συμβολή τους στον οικονομικό αλφαβητισμό των παιδιών. Η φυσική επαφή με τα χρήματα, όπως υποστήριξε, μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να αντιλαμβάνονται καλύτερα την αξία τους, να μαθαίνουν να υπολογίζουν τις δαπάνες τους και να εξοικειώνονται με τη διαχείριση ενός συγκεκριμένου προϋπολογισμού.
Έτσι, παρά την ταχύτατη ψηφιοποίηση των πληρωμών και την προοπτική του ψηφιακού ευρώ, τα μετρητά φαίνεται ότι απέχουν πολύ από το να αποτελέσουν παρελθόν. Μπορεί να χρησιμοποιούνται λιγότερο στο ταμείο, αλλά σε μια Ευρώπη που προετοιμάζεται περισσότερο για απρόβλεπτες κρίσεις, αποκτούν έναν νέο ρόλο: εκείνον της οικονομικής εφεδρείας όταν η τεχνολογία δεν είναι διαθέσιμη.
Διαβάστε ακόμη
Βενετία: Γιατί ο Κλούνεϊ ανοίγει μέτωπο με Μασκ και Μπέζος (tweets)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.