Το πετρέλαιο παραμένει ένα από τα σημαντικότερα εμπορεύματα της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς οι διακυμάνσεις της τιμής του μεταφέρονται στην παραγωγή, στις μεταφορές και τελικά στην καθημερινότητα των καταναλωτών. Η τιμή του δεν αποτελεί απλώς αποτέλεσμα της προσφοράς και της ζήτησης, αλλά διαμορφώνεται μέσα από ένα σύνθετο πλέγμα φυσικών συναλλαγών, προθεσμιακών συμβολαίων, διεθνών τιμών αναφοράς, προσδοκιών των αγορών, κόστους μεταφοράς και διύλισης, φορολογίας και γεωπολιτικού κινδύνου.
Ο Εμμανουήλ Παπαλέξης, ειδικός σε θέματα ενέργειας και ναυτιλίας, αναλύει στο newmoney.gr τον μηχανισμό διαμόρφωσης των τιμών του αργού και των πετρελαϊκών προϊόντων και εξηγεί γιατί η λεγόμενη «paper market» μπορεί να οδηγήσει τις τιμές υψηλότερα ακόμη και χωρίς να έχει προηγηθεί πραγματική μείωση των διαθέσιμων ποσοτήτων πετρελαίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται και η ναυτιλία.
Με την παγκόσμια κατανάλωση να κινείται περίπου στα 100 εκατ. βαρέλια ημερησίως και μεγάλο μέρος αυτών των ποσοτήτων να μεταφέρεται διά θαλάσσης, ο ρόλος των δεξαμενόπλοιων είναι καθοριστικός. Σε αυτό το σημείο, όπως επισημαίνει ο Εμμανουήλ Παπαλέξης, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η Ελλάδα λόγω του μεγέθους του ελληνόκτητου στόλου και της ισχυρής παρουσίας του στα tankers και στα LNG carriers.
Κύριε Παπαλέξη γιατί το πετρέλαιο εξακολουθεί να έχει τόσο μεγάλη επίδραση στην καθημερινότητα και στην παγκόσμια οικονομία;
Ίσως είναι το μοναδικό προϊόν που επηρεάζει τη ζωή μας σε τόσο μεγάλο βαθμό. Πρόκειται για μια εξαιρετικά ευαίσθητη αγορά, καθώς η τιμή του δεν επηρεάζεται μόνο από την κλασική σχέση προσφοράς και ζήτησης, αλλά και από πολλά γεωπολιτικά γεγονότα. Ταυτόχρονα, δεν υπάρχει μία και μοναδική τιμή πετρελαίου. Το αργό αποτιμάται διαφορετικά ανάλογα με την ποιότητα και την προέλευσή του, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τα Brent, WTI Texas, Dubai και Oman. Διαφορετικές τιμές έχουν και τα διυλισμένα προϊόντα, όπως diesel, βενζίνη, jet fuel, naphtha, πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης, fuel oil και LPG.
Πώς λειτουργεί στην πράξη η διεθνής αγορά πετρελαίου;
Ουσιαστικά υπάρχουν δύο αγορές. Η πρώτη είναι η λεγόμενη paper market, δηλαδή η αγορά των futures, των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης. Εκεί αγοράζεται μια συγκεκριμένη ποσότητα σε συγκεκριμένη τιμή, με παράδοση σε μελλοντική ημερομηνία. Κύριοι φορείς αυτής της αγοράς είναι το ICE – Intercontinental Exchange, με βάση το Λονδίνο, και το CME/NYMEX, με δραστηριότητα στη Νέα Υόρκη και το Σικάγο. Στο ICE διαπραγματεύονται futures που αφορούν, μεταξύ άλλων, Brent crude, gas oil, φυσικό αέριο και diesel, ενώ στο CME/NYMEX διαπραγματεύονται προϊόντα όπως WTI crude, φυσικό αέριο και diesel.
Τι ακριβώς μας δείχνουν οι τιμές των futures;
Δεν αποτυπώνουν μόνο τη σημερινή εικόνα της αγοράς. Ενσωματώνουν και τις προσδοκίες των συμμετεχόντων για τις συνθήκες που θα επικρατούν κατά την ημερομηνία παράδοσης, συμπεριλαμβανομένης της γεωπολιτικής κατάστασης. Με άλλα λόγια, τα futures αντανακλούν προσδοκίες, φόβους και χρηματοοικονομικούς παράγοντες, χωρίς να απαιτείται να έχει προηγηθεί άμεση μεταβολή στα φυσικά μεγέθη της αγοράς. Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, βέβαια, οι τιμές παραμένουν συνδεδεμένες με τη φυσική προσφορά, τη ζήτηση και τα διαθέσιμα αποθέματα.
Και ποια είναι η δεύτερη αγορά;
Είναι η φυσική αγορά, όπου πραγματοποιούνται αγοραπωλησίες πραγματικών φορτίων πετρελαίου. Κεντρικό ρόλο έχουν δύο εξειδικευμένοι οργανισμοί, η S&P Global – πρώην Platts και η Argus Media, με έδρα το Λονδίνο και παρουσία σε διεθνή κέντρα όπως η Σιγκαπούρη, το Ντουμπάι, το Χιούστον και η Νέα Υόρκη. Πρόκειται για τα λεγόμενα Price Reporting Agencies. Παρακολουθούν καθημερινά την αγορά, συλλέγουν στοιχεία, προσφορές και δεδομένα συναλλαγών και δημοσιεύουν τις λεγόμενες benchmark prices, δηλαδή τις διεθνείς τιμές αναφοράς ή ενδεικτικές τιμές που χρησιμοποιούνται στις συναλλαγές πετρελαίου και πετρελαιοειδών.
Δηλαδή η benchmark τιμή είναι και η τελική τιμή μιας συναλλαγής;
Όχι. Η τελική τιμή συμφωνείται μεταξύ πωλητή και αγοραστή. Γι’ αυτό δίπλα σε μια benchmark τιμή μπορεί να εμφανίζεται ένα συν ή ένα πλην, για παράδειγμα benchmark +3 δολάρια ή -4 δολάρια. Οι τιμές αναφοράς διαφέρουν ανάλογα με το προϊόν, την ποιότητα και την τοποθεσία. Ενδεικτικά υπάρχουν Brent, WTI Texas, Dubai και Oman για το αργό, Gasoline FOB Rotterdam, Diesel CIF Northwest Europe, Naphtha CIF Mediterranean και Jet Fuel Singapore.
Πώς φθάνουμε από την τιμή αναφοράς στην τελική τιμή;
Στην αρχική τιμή πρέπει να προστεθούν τα μεταφορικά, η ασφάλιση, ενδεχόμενα έξοδα αποθήκευσης, το κέρδος του πωλητή και τα τελωνειακά έξοδα. Στην τελική τιμή προστίθενται επίσης οι φόροι και το περιθώριο κέρδους του πρατηρίου. Το περιθώριο του διυλιστηρίου περιλαμβάνεται στην τιμή του προϊόντος. Σχηματικά, στην περίπτωση του diesel, η τιμή αποτελείται από την αξία του αργού συν το περιθώριο διύλισης της αγοράς.
Πόσο συχνά αλλάζουν οι διεθνείς τιμές αναφοράς;
Οι benchmark τιμές μπορεί να μεταβάλλονται περίπου 200 φορές μέσα στην ημέρα. Η τελευταία benchmark τιμή λίγο πριν από το κλείσιμο της ημέρας είναι εκείνη που παραμένει ως τιμή αναφοράς για την επόμενη.
Μπορούν τα διυλιστήρια και οι traders να καθορίζουν μόνοι τους τις τιμές;
Όχι αυθαίρετα. Κινούνται μέσα σε ένα πλαίσιο που καθορίζεται από τις διεθνείς τιμές αναφοράς. Μπορούν, ωστόσο, να επηρεάσουν σε έναν βαθμό την τελική τιμή μέσω των επιμέρους εξόδων και του περιθωρίου κέρδους.
Πόσο μεγάλη είναι η επίδραση της paper market στη φυσική αγορά;
Είναι σημαντική. Η αγορά των futures επηρεάζει τη φυσική αγορά, στην οποία αγοράζονται και πωλούνται πραγματικά φορτία πετρελαίου. Η επίδραση γίνεται ακόμη εντονότερη σε περιόδους γεωπολιτικών εντάσεων, πολέμων ή όταν υπάρχει κίνδυνος διακοπής του ενεργειακού εφοδιασμού. Οι αγορές δεν τιμολογούν μόνο το σήμερα, αλλά και αυτό που εκτιμούν ότι μπορεί να συμβεί αύριο. Αυτό εξηγεί γιατί μπορεί να έχουμε μεταβολή –και συνήθως άνοδο– της τιμής χωρίς να έχει υπάρξει αντίστοιχη μεταβολή στη φυσική προσφορά πετρελαίου.
Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος της φορολογίας στην τελική τιμή;
Πολύ σημαντικός. Η φορολογία που επιβάλλουν τα κράτη μπορεί να αντιστοιχεί στο μισό ή και περισσότερο της τελικής τιμής. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, ο μέσος όρος της φορολογικής επιβάρυνσης στην ΕΕ βρίσκεται περίπου στο 50% της αξίας, ενώ στην Ελλάδα φθάνει περίπου στο 60%. Στην Ελλάδα υπάρχουν ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης, τον οποίο τα στοιχεία της έρευνας τοποθετούν στα 0,70 ευρώ ανά λίτρο για το πετρέλαιο και στα 0,41 ευρώ ανά λίτρο για το diesel, καθώς και ΦΠΑ 24%. Στα παραπάνω δεν υπολογίζονται τυχόν μειώσεις ή παρεμβάσεις που μπορεί κατά περιόδους να χορηγεί το κράτος. Γίνεται επομένως αντιληπτό ότι η διαμόρφωση των τιμών του πετρελαίου και των προϊόντων που προκύπτουν από τη διύλισή του αποτελεί ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία.
Ποιοι είναι οι βασικοί παίκτες της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου;
Οι παραγωγοί, τα διυλιστήρια , οι έμποροι και οι μεταφορείς πετρελαίου. Η εικόνα, όμως, έχει αλλάξει σημαντικά, καθώς σε πολλές περιπτώσεις οι παραγωγοί και οι ραφιναρίες ανήκουν στις ίδιες εταιρείες, οι οποίες μπορεί να έχουν παρουσία και στη διανομή. Ιστορικά μιλούσαμε για τις περίφημες «επτά αδελφές», ενώ σήμερα η έρευνα αναφέρεται σε τέσσερις μεγάλους ομίλους, ExxonMobil, BP, Chevron και Shell.
Με ποιον τρόπο μπορούν οι παραγωγοί να επηρεάσουν την τιμή;
Έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν την αγορά αυξάνοντας ή μειώνοντας την παραγωγή. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η δημιουργία του Organization of the Petroleum Exporting Countries – OPEC, που ιδρύθηκε στη Βαγδάτη του Ιράκ στις 14 Σεπτεμβρίου 1960. Βασικός σκοπός του OPEC είναι η ρύθμιση της παραγωγής και, μέσω αυτής, η επίδραση στις τιμές του πετρελαίου.Στην έρευνα καταγράφονται η Αλγερία, το Κονγκό, η Ισημερινή Γουινέα, η Γκαμπόν, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, η Λιβύη, η Νιγηρία, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Βενεζουέλα, με την επισήμανση ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποχώρησαν την 1η Μαΐου 2026. Η Ρωσία δεν είναι μέλος του OPEC, αλλά συνεργάζεται στις αποφάσεις που αφορούν την παραγωγή πετρελαίου, ενώ ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μέλος.
Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι παραγωγοί πετρελαίου στον κόσμο;
Σύμφωνα με τον πίνακα της έρευνας, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στην πρώτη θέση με 12,90 εκατ. βαρέλια ημερησίως, περίπου 13% της παγκόσμιας παραγωγής. Ακολουθούν η Σαουδική Αραβία με 11,13 εκατ. βαρέλια, η Ρωσία με 10,75 εκατ., ο Καναδάς με 5,76 εκατ., η Κίνα με 5,26 εκατ., το Ιράκ με 4,42 εκατ., η Βραζιλία με 4,28 εκατ., τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με 4,16 εκατ., το Ιράν με 3,99 εκατ. και το Κουβέιτ με 2,91 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Οι δέκα μεγαλύτεροι παραγωγοί φθάνουν συνολικά τα 74,59 εκατ. βαρέλια ημερησίως, περίπου 73% του παγκόσμιου συνόλου, το οποίο στον πίνακα υπολογίζεται σε 101,81 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Και ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές;
Πρώτες είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες με κατανάλωση 20,01 εκατ. βαρελιών ημερησίως, περίπου 20% του παγκόσμιου συνόλου. Ακολουθεί η Κίνα με 15,15 εκατ. βαρέλια, περίπου 15%. Στη συνέχεια βρίσκονται η Ινδία με 5,05 εκατ., η Ρωσία με 3,68 εκατ., η Σαουδική Αραβία με 3,65 εκατ., η Ιαπωνία με 3,38 εκατ., η Βραζιλία με 3,03 εκατ., η Νότια Κορέα με 2,55 εκατ., ο Καναδάς με 2,41 εκατ. και η Γερμανία με 2,18 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Συνολικά, οι δέκα μεγαλύτεροι καταναλωτές απορροφούν 61,08 εκατ. βαρέλια ημερησίως, δηλαδή περίπου 61% της παγκόσμιας κατανάλωσης, η οποία στον σχετικό πίνακα τοποθετείται στα 99,95 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Πού συναντάται η αγορά πετρελαίου με τη ναυτιλία και γιατί η Ελλάδα έχει τόσο σημαντικό ρόλο;
Η ανθρωπότητα χρειάζεται και καταναλώνει περίπου 100 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και μεγάλο μέρος αυτής της ποσότητας μεταφέρεται διά θαλάσσης. Σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η Ελλάδα. Στο κείμενο της έρευνας καταγράφεται ελληνόκτητος στόλος 5.514 πλοίων και επισημαίνεται ότι αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο σε όρους χωρητικότητας DWT, με μερίδιο περίπου 21%. Στον αναλυτικό πίνακα για τον ελληνόκτητο στόλο καταγράφονται 2.755 bulk carriers με μερίδιο 22% της παγκόσμιας χωρητικότητας, 1.064 oil tankers με 26%, 574 chemical tankers με 16%, 527 containerships με 8% και 172 LNG carriers με μερίδιο 23%.
Πώς είναι οργανωμένη η ενεργειακή αγορά στην Ελλάδα;
Η ελληνική περίπτωση είναι διαφορετική, καθώς δεν διαθέτουμε παραγωγούς πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Εισάγουμε το πετρέλαιο ως αργό και στη συνέχεια το διυλίζουμε, παράγοντας προϊόντα όπως diesel, naphtha, βενζίνη, jet fuel, gas oil, πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης και κηροζίνη. Το φυσικό αέριο εισάγεται σε δύο μορφές. Η πρώτη είναι σε αέρια μορφή μέσω αγωγών, με την έρευνα να αναφέρει τη Ρωσία και σύνδεση στο Διδυμότειχο, καθώς και το Αζερμπαϊτζάν με σύνδεση στην περιοχή Μεσημβρίας/Θεσσαλονίκης. Η δεύτερη μορφή είναι το LNG, το οποίο μεταφέρεται με πλοία από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και άλλες χώρες. Στη συνέχεια, μέσω της διαδικασίας επαναεριοποίησης, επανέρχεται σε αέρια μορφή. Η διαδικασία πραγματοποιείται στη Ρεβυθούσα και στο πλωτό terminal της Αλεξανδρούπολης.
Ποιες είναι οι βασικές εταιρείες που εμπλέκονται στον ελληνικό ενεργειακό τομέα;
Στον τομέα του πετρελαίου, η έρευνα αναφέρει τη Hellenic Energy, με μετοχική σύνθεση που καταγράφεται ως Λάτσης 40,41%, κράτος 31,18% και επενδυτές 28,41%, καθώς και την EKO, που ανήκει στη Hellenic Energy. Στον τομέα του φυσικού αερίου αναφέρονται ο ΔΕΣΦΑ, με 66% European Gas Infrastructure και 34% το κράτος, η ΔΕΠΑ Εμπορίας, με κάτοχο το Ελληνικό Δημόσιο, και το Alexandroupolis FSRU Terminal/Gastrade.
Πόσα διυλιστήρια λειτουργούν στην Ελλάδα;
Στην έρευνα καταγράφονται τέσσερα. Στον Ασπρόπυργο, στην Ελευσίνα και στη Θεσσαλονίκη, τα οποία συνδέονται με τη Hellenic Energy, και στην Κόρινθο, που ανήκει στη Motor Oil. Η διανομή πετρελαίου κίνησης πραγματοποιείται από διάφορες ιδιωτικές εταιρείες, την EKO, καθώς και εταιρείες πετρελαιοειδών όπως BP και Shell.
Ποιο είναι, τελικά, το βασικό συμπέρασμα για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η τιμή του πετρελαίου;
Το πετρέλαιο είναι ένα προϊόν που επηρεάζει σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό την καθημερινή μας ζωή και τόσο η διαθεσιμότητα όσο και η τιμή του εξαρτώνται από πλήθος παραγόντων. Στη βάση παραμένει η προσφορά και η ζήτηση, αλλά πάνω σε αυτή λειτουργούν οι αγορές futures, οι διεθνείς benchmark prices, το κόστος διύλισης, μεταφοράς και εμπορίας, η φορολογία και, βεβαίως, η γεωπολιτική. Οι γεωπολιτικές αναταράξεις μπορούν να μεταβάλουν τις προσδοκίες των αγορών και, κατ’ επέκταση, τις τιμές ακόμη και πριν αλλάξουν τα πραγματικά δεδομένα της φυσικής αγοράς.
Διαβάστε ακόμη
Ρολόι 26.000 ευρώ χωρίς απόδειξη «έκαψε» κοσμηματοπωλείο: Τι ισχυρίστηκε για να γλιτώσει το πρόστιμο
Ανάχωμα στη στεγαστική κρίση τα μέτρα για τους servicers
Μπορείς να πας σε συνέντευξη για δουλειά με τον καφέ στο χέρι;
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.