Ευάγγελος Τσιούμας – Οι «αόρατες» παγίδες που επηρεάζουν τις επενδύσεις στη ναυτιλία

Οι επενδύσεις σε πλοία είναι από τη φύση τους αποφάσεις υψηλού ρίσκου. Η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει τη ναυτιλιακή αγορά, οι ακανόνιστοι κύκλοι της και, κυρίως, η χρονική απόσταση μεταξύ μιας επενδυτικής απόφασης και της παράδοσης ενός νεότευκτου πλοίου δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο ακόμη και η εκτενής πληροφόρηση δεν αρκεί πάντα για να οδηγήσει στη βέλτιστη επιλογή. Τι είναι αυτό που οδηγεί σε αγορά; Πόσο επηρεάζουν την τελική απόφαση η εμπειρία, η διαίσθηση, η υπεραισιοδοξία ή ακόμη και οι κινήσεις των ανταγωνιστών;

Αυτό το πεδίο εξετάζει η μελέτη «Behavioral factors in ship investment decisions: A systematic review» του Ευάγγελου Τσιούμα και της δρος Κατερίνας Βουτσινά, η οποία δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Maritime Policy & Management. Ο κ. Τσιούμας, επίκουρος καθηγητής Ποσοτικών Μεθόδων στη Ναυτιλία στο Τμήμα Ναυτιλιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, μιλώντας στο «business stories» εξηγεί πώς οι «αόρατες» γνωστικές και συμπεριφορικές παγίδες μπορούν να επηρεάσουν τις επενδυτικές αποφάσεις στη ναυτιλία και πώς μπορούν να περιοριστούν.

ΜΗΝΑΣ ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ: Γιατί οι επενδύσεις σε πλοία θεωρούνται τόσο υψηλού ρίσκου;

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΤΣΙΟΥΜΑΣ: Οι επενδύσεις σε πλοία ενέχουν υψηλό ρίσκο δεδομένης της αβεβαιότητας που χαρακτηρίζει την αγορά και των ακανόνιστων ναυτιλιακών κύκλων. Θεωρητικά, μια ορθολογική στρατηγική θα ήταν να επενδύει κανείς σε νεότευκτα όταν οι τιμές βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα και να πουλά όταν η αγορά προσεγγίσει το ανώτατο σημείο του κύκλου της. Ωστόσο, στην πράξη συχνά πραγματοποιούνται νέες παραγγελίες όταν οι τιμές των πλοίων και οι ναύλοι είναι ήδη σε υψηλά επίπεδα. Τα πλοία αυτά παραδίδονται δύο ή τρία χρόνια αργότερα, όταν οι συνθήκες της αγοράς ενδέχεται να έχουν πλέον αντιστραφεί. Παράλληλα, η μαζική εισροή νέου τονάζ μπορεί να οδηγήσει σε υπερπροσφορά και, επομένως, σε περαιτέρω πτώση των ναύλων.

Μ.ΤΣ.: Τι είναι τα λεγόμενα γνωστικά ή συμπεριφορικά σφάλματα;

ΕΥΑΓ.ΤΣ.: Πρόκειται για ψυχολογικούς και γνωστικούς παράγοντες, τα λεγόμενα cognitive ή behavioral biases, οι οποίοι μπορούν να οδηγήσουν σε συστηματικές στρεβλώσεις της κρίσης και τελικά σε μη βέλτιστες επιλογές. Για τον λόγο αυτό κρίθηκε αναγκαία η αναγνώριση και η συστηματική ταξινόμηση των γνωστικών σφαλμάτων που εμφανίζονται ειδικά στον ναυτιλιακό κλάδο. Στη μελέτη οργανώνουμε τα σημαντικότερα συμπεριφορικά σφάλματα που έχουν καταγραφεί στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία της ναυτιλίας σε τέσσερις βασικές κατηγορίες.

Μ.ΤΣ.: Ποια είναι η πρώτη κατηγορία;

ΕΥΑΓ.ΤΣ.: Η πρώτη αφορά τα σφάλματα οικειότητας (familiarity biases). Θα μπορούσαμε να τα περιγράψουμε με τη φράση «όταν το οικείο υπερισχύει». Τα σφάλματα αυτά σχετίζονται με τη συναισθηματική σύνδεση με κάτι οικείο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το endowment effect, όπου ο πλοιοκτήτης αποδίδει μεγαλύτερη αξία σε ένα πλοίο απλώς και μόνο επειδή του ανήκει και δυσκολεύεται να το πουλήσει ακόμη και όταν οι συνθήκες της αγοράς είναι ευνοϊκές. Συναφές είναι και το σφάλμα εντοπιότητας (home bias), το οποίο συνδέεται με την προτίμηση σε γνώριμες γεωγραφικές περιοχές ή αγορές. Αυτή η προτίμηση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να μην αναζητούνται καλύτερες εναλλακτικές επενδυτικές επιλογές.

Μ.ΤΣ.: Μπορούν οι πολύ υψηλοί ναύλοι να λειτουργήσουν ως παγίδα για τον επενδυτή;

ΕΥΑΓ.ΤΣ.: Εδώ εντάσσεται η δεύτερη κατηγορία, τα σφάλματα συμπερασματικής σκέψης (deductive inference biases). Πρόκειται ουσιαστικά για την περίπτωση κατά την οποία ο επενδυτής «παγιδεύεται στο παρόν». Σε αυτή την κατηγορία ανήκει η υπεραισιοδοξία ή η παράλογη ευφορία (optimism/irrational exuberance). Είναι η πεποίθηση ότι οι πρόσφατα υψηλοί ναύλοι και οι αυξημένες τιμές των πλοίων θα διατηρηθούν περισσότερο απ’ όσο δικαιολογούν τα οικονομικά δεδομένα. Ενα δεύτερο σφάλμα είναι η αγκύρωση (anchoring), δηλαδή η τάση να χρησιμοποιούνται οι πρόσφατες τιμές ως σημείο αναφοράς, με αποτέλεσμα να μη λαμβάνεται επαρκώς υπόψη η κυκλικότητα της αγοράς. Το τρίτο είναι ο βραχυπρόθεσμος προσανατολισμός (short-termism), δηλαδή η εστίαση στα βραχυπρόθεσμα οφέλη και όχι στις μακροπρόθεσμες αποδόσεις. Αυτά τα τρία γνωστικά σφάλματα ενδέχεται να οδηγήσουν σε περισσότερες παραγγελίες πλοίων από όσες μπορεί τελικά να απορροφήσει η αγορά.

Μ.ΤΣ.: Ποιος είναι ο ρόλος της υπερβολικής αυτοπεποίθησης στις επενδυτικές αποφάσεις;

ΕΥΑΓ.ΤΣ.: Η υπερβάλλουσα αυτοπεποίθηση, το overconfidence, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της τρίτης κατηγορίας, των σφαλμάτων αυτοαντίληψης (self-perception biases). Εμφανίζεται όταν ο επενδυτής είναι υπερβολικά σίγουρος για την ικανότητά του να προβλέψει την αγορά. Σε μια τέτοια περίπτωση τείνει να υποτιμά πιθανούς κινδύνους και να αγνοεί προειδοποιητικά σήματα. Με απλά λόγια, δημιουργείται η αντίληψη: «Γνωρίζω την αγορά καλύτερα απ’ όλους».

Μ.ΤΣ.: Πόσο σημαντικό ρόλο παίζει το τι κάνουν οι υπόλοιποι πλοιοκτήτες;

ΕΥΑΓ.ΤΣ.: Εδώ περνάμε στην τέταρτη κατηγορία, τα σφάλματα κοινωνικής επιρροής (social influence biases), τα οποία θα μπορούσαν να περιγραφούν ως «η δύναμη της μίμησης». Η συμπεριφορά της αγέλης (herding) εμφανίζεται όταν οι επενδυτές αντιγράφουν, συνειδητά ή μη, τις πιο δημοφιλείς επενδυτικές κινήσεις ή τις επιλογές εκείνων που θεωρούν ηγέτες της αγοράς. Σχετικό είναι και το bandwagon effect, όπου η μίμηση υπερισχύει της ιδιωτικής πληροφόρησης. Ουσιαστικά, το γεγονός ότι πολλοί επενδυτές κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση μπορεί από μόνο του να επηρεάσει την επενδυτική απόφαση.

Μ.ΤΣ.: Ποια είναι η βασική διαπίστωση στην οποία καταλήγει η μελέτη σας;

ΕΥΑΓ.ΤΣ.: Η βασική διαπίστωση είναι ότι οι επενδυτικές αποφάσεις σε πλοία δεν βασίζονται αποκλειστικά σε τεχνοοικονομικές αναλύσεις. Επηρεάζονται ουσιαστικά από ένα φάσμα συμπεριφορικών σφαλμάτων. Τα σφάλματα αυτά δεν μπορούν να αποφευχθούν πλήρως, καθώς αποτελούν μέρος της ανθρώπινης φύσης. Μπορούν όμως να αναγνωριστούν, να κατανοηθούν καλύτερα και, σε έναν βαθμό, να περιοριστούν.

Μ.ΤΣ.: Με ποιον τρόπο μπορούν να περιοριστούν στην πράξη;

ΕΥΑΓ.ΤΣ.: Η επίγνωση των κυριότερων γνωστικών σφαλμάτων στη ναυτιλία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη λήψη περισσότερο τεκμηριωμένων επενδυτικών αποφάσεων. Μέσα από την εκπαίδευση και τη χρήση σχετικών εργαλείων, όπως συστήματα ελέγχου, τεχνικές αμφισβήτησης των αρχικών εκτιμήσεων, επανεξέταση προηγούμενων κατάλληλων μοντέλων βασισμένων σε δεδομένα και εξειδικευμένα συστήματα υποστήριξης αποφάσεων, οι επενδυτές μπορούν να λαμβάνουν πιο συνειδητές και καλύτερες αποφάσεις.

Μ.ΤΣ.: Τι χρειάζεται να γίνει από εδώ και πέρα σε επίπεδο έρευνας;

Η βαθύτερη κατανόηση των συμπεριφορικών σφαλμάτων στον τομέα της ναυτιλίας απαιτεί περισσότερες έρευνες με ερωτηματολόγια, συνεντεύξεις και άμεση παρατήρηση της επενδυτικής συμπεριφοράς. Οσο καλύτερα κατανοούμε αυτές τις «αόρατες» παγίδες τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες οι επενδυτικές αποφάσεις στη ναυτιλία να είναι περισσότερο ορθολογικές και πιο προσοδοφόρες.

Διαβάστε επίσης  

Δημοπρασίες: Τα μυθικά ακίνητα του Sotheby’s – Από Χαβάη και Φίτζι μέχρι Μανχάταν και Κέρκυρα (pics)

Τα κλειδιά για υψηλότερες συντάξεις

Ελληνικό γιαούρτι: Η μάχη για τα €440 εκατ. της αγοράς (πίνακας + pics)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ