Τιτλοποιήσεις: Το μεγάλο στοίχημα για περισσότερα δάνεια και υψηλότερες διανομές (πίνακας)

Η τιτλοποίηση επιστρέφει δυναμικά στην ευρωπαϊκή τραπεζική ατζέντα μιας και οι ευρωπαϊκές τράπεζες χρειάζονται κεφάλαια για να τροφοδοτήσουν την ανάπτυξη αλλά και για να διανείμουν υψηλά μερίσματα που κρατούν ζεστό το επενδυτικό ενδιαφέρον.

Οι τιτλοποιήσεις χωρίζονται σε δύο ειδών: Τις συνθετικές που ενισχύουν την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών και τις κλασσικές που λειτουργούν διαφορετικά.

Με στόχο περισσότερα δάνεια αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις και τα μεγαλύτερα μερίσματα πολλές ευρωπαϊκές τράπεζες θέλουν να επεκτείνουν την αγορά των τιτλοποιήσεων. Έρευνα της ΕΚΤ καταγράφει τις συγκεκριμένες τάσεις.

Η αναθεώρηση του ευρωπαϊκού πλαισίου για τις τιτλοποιήσεις αποτελεί, άλλωστε, την πρώτη νομοθετική πρόταση στο πλαίσιο της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.

Η Ελλάδα μια διαφορετική αγορά

Σε ότι αφορά τη χώρα μας οι τιτλοποιήσεις δεν ήταν ως επί τω πλείστον συνθετικές και χρησιμοποιήθηκαν όχι για την κεφαλαιακή ενίσχυση των τραπεζών αλλά για να απαλλαγούν αυτές από τα κόκκινα δάνεια.

Ωστόσο οι ελληνικές τράπεζες δεν γύρισαν την πλάτη στις συνθετικές τιτλοποιήσεις με την Τράπεζα Πειραιώς να έχει τη μερίδα του λέοντος, να ακολουθεί η Alpha Bank και στη συνέχεια η Eurobank. Η Εθνική Τράπεζα δεν εισήλθε στον συγκεκριμένο στίβο.

Στην Ελλάδα οι συνθετικές τιτλοποιήσεις έχουν ήδη ξεπεράσει τα €13 δισ. σε υποκείμενα χαρτοφυλάκια ενώ οι παραδοσιακές τιτλοποιήσεις NPE που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της εξυγίανσης των τραπεζών ανέρχονται σε πολλές δεκάδες δισ. ευρώ.

Αρκετοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν πως οι ελληνικές τράπεζες που πραγματοποιούν επιθετική πιστωτική πολιτική αλλά θέλουν να είναι μέσα στο παιχνίδι των μεγάλων διανομών προς τους μετόχους θα αναπτύξουν την αγορά των συνθετικών τιτλοποιήσεων.

Από τις κλασικές στις συνθετικές

Η διαφορά είναι σημαντική. Στην παραδοσιακή τιτλοποίηση, μια τράπεζα συγκεντρώνει δάνεια – στεγαστικά, καταναλωτικά ή επιχειρηματικά – και τα μεταβιβάζει σε ειδικό όχημα, το οποίο εκδίδει τίτλους προς επενδυτές. Τα δάνεια, συνεπώς, απομακρύνονται από τον ισολογισμό της τράπεζας και ουσιαστικά η τράπεζα πρέπει να τα αναπληρώσει με κεφάλαια. Αυτή ακριβώς ήταν η περίπτωση της Ελλάδας.

Στη συνθετική τιτλοποίηση, αντίθετα, τα δάνεια παραμένουν στον ισολογισμό. Αυτό που μεταφέρεται στους επενδυτές είναι ο πιστωτικός κίνδυνος, μέσω πιστωτικών παραγώγων ή εγγυήσεων. Η τράπεζα επιτυγχάνει έτσι κεφαλαιακή ελάφρυνση χωρίς να χρειάζεται να πουλήσει το ίδιο το χαρτοφυλάκιο.

Ακριβώς αυτή η δυνατότητα έχει καταστήσει τις συνθετικές τιτλοποιήσεις ιδιαίτερα χρήσιμες για τις ευρωπαϊκές τράπεζες τα τελευταία χρόνια

Η συνθετική τιτλοποίηση προσφέρει ακριβώς αυτό: μεταφέρει μέρος του πιστωτικού κινδύνου σε επενδυτές και απελευθερώνει εποπτικό κεφάλαιο, επιτρέποντας στην τράπεζα να διατηρεί τη σχέση με τον πελάτη και το δάνειο.

Δεν είναι τυχαίο ότι στην πιο πρόσφατη έρευνα τραπεζικών χορηγήσεων της ΕΚΤ, η απελευθέρωση κεφαλαιακού χώρου για τη χορήγηση νέων δανείων αναφέρεται ως το σημαντικότερο κίνητρο για τις τιτλοποιήσεις. Ακολουθούν η βελτίωση της ρευστότητας, η διαχείριση πιστωτικού κινδύνου, η πρόσβαση σε χρηματοδότηση και η συμμόρφωση με εποπτικές απαιτήσεις.

Σχεδόν τριπλασιασμός των συνθετικών τιτλοποιήσεων στην Ευρώπη

Τα στοιχεία της ΕΚΤ αποτυπώνουν καθαρά τη στροφή. Η ευρωπαϊκή αγορά τιτλοποιήσεων έχει παρουσιάσει μέτρια ανάκαμψη τα τελευταία χρόνια, αλλά ο μεγάλος πρωταγωνιστής είναι οι συνθετικές συναλλαγές, ο όγκος των οποίων σχεδόν τριπλασιάστηκε από το 2021.

Στα τέλη του 2025, οι συνθετικές τιτλοποιήσεις με υποκείμενα δάνεια προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις ανέρχονταν σε περίπου 480 δισ. ευρώ, έναντι περίπου 380 δισ. ευρώ για τις παραδοσιακές τιτλοποιήσεις. Οι συνθετικές έχουν πλέον εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο των τραπεζών για τη διαχείριση και μεταφορά πιστωτικού κινδύνου από χαρτοφυλάκια επιχειρηματικών και SMEs δανείων.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται και με την αλλαγή της φύσης των τραπεζικών ισολογισμών. Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, οι τράπεζες βρέθηκαν αντιμέτωπες με υψηλότερες απαιτήσεις κεφαλαίου και αυστηρότερους κανόνες της Βασιλείας.

Το μεγάλο ερώτημα: πάνε τα κεφάλαια σε νέα δάνεια;

Εδώ βρίσκεται η πιο ενδιαφέρουσα διαπίστωση της ΕΚΤ.

Οι τράπεζες που πραγματοποίησαν τιτλοποιήσεις εμφάνισαν μέση αύξηση των επιχειρηματικών δανείων περίπου 5% την περίοδο 2018-2025, έναντι μόλις 1% για τις τράπεζες που δεν πραγματοποίησαν τιτλοποιήσεις. Η πρώτη εικόνα, επομένως, δείχνει ότι υπάρχει σχέση μεταξύ τιτλοποιήσεων και πιστωτικής επέκτασης.

Όταν όμως η ΕΚΤ ελέγχει και για άλλους παράγοντες – μέγεθος τράπεζας, κεφαλαιακή θέση και οικονομικές η ανάλυση δείχνει ότι αύξηση κατά 1% της έκδοσης συνθετικών τιτλοποιήσεων συνδέεται με αύξηση μόλις 0,02% στην ανάπτυξη των επιχειρηματικών δανείων. Πρόκειται για επίδραση τόσο μικρή ώστε, σύμφωνα με την ΕΚΤ, να μην έχει ουσιαστικό οικονομικό αντίκτυπο.

Και υπάρχει ένα ακόμη πιο ενδιαφέρον εύρημα: η αύξηση των μερισμάτων είναι περίπου τρεις φορές μεγαλύτερη από την επίδραση στις χορηγήσεις. Για κάθε 1% αύξηση στις συνθετικές τιτλοποιήσεις, οι διανομές μερισμάτων αυξάνονται κατά περίπου 0,07%, έναντι 0,02% για τα επιχειρηματικά δάνεια.

Με άλλα λόγια, η απελευθέρωση κεφαλαίου δεν μεταφράζεται κατ’ ανάγκη σε νέο δανεισμό. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ενίσχυση των κεφαλαιακών δεικτών, για αναδιάρθρωση του ισολογισμού ή ακόμη και για μεγαλύτερες διανομές προς τους μετόχους.

Ο χάρτης των τιτλοποιήσεων στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα η εικόνα των τιτλοποιήσεων έχει μια ιδιαιτερότητα που συνδέεται άμεσα με την κρίση χρέους και τα μνημόνια.

Ο μεγάλος όγκος των μη συνθετικών, παραδοσιακών τιτλοποιήσεων δεν δημιουργήθηκε πρωτίστως ως εργαλείο για να απελευθερωθούν κεφάλαια και να χρηματοδοτηθεί η νέα οικονομία. Ήταν σε μεγάλο βαθμό το εργαλείο με το οποίο το ελληνικό τραπεζικό σύστημα αντιμετώπισε την κληρονομιά των μη εξυπηρετούμενων δανείων της κρίσης.

Ο «Ηρακλής» αποτέλεσε τον βασικό μηχανισμό αυτής της διαδικασίας. Οι τράπεζες τιτλοποίησαν τεράστια χαρτοφυλάκια NPEs, μεταφέροντας τα δάνεια σε οχήματα ειδικού σκοπού και στη συνέχεια στους servicers, με το Δημόσιο να παρέχει εγγυήσεις στα senior notes.

Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, τον Δεκέμβριο του 2024 το υπόλοιπο των NPLs που περιλαμβάνονταν στον «Ηρακλή» ανερχόταν σε €40,7 δισ., ενώ οι κρατικές εγγυήσεις ανέρχονταν σε €15,7 δισ.. Η μείωση από τα €42,8 δισ. NPLs και τα €19,2 δισ. εγγυήσεων έναν χρόνο νωρίτερα αντανακλά και την προοδευτική αποπληρωμή των τιτλοποιήσεων.

Το αποτέλεσμα ήταν θεαματικό για την εξυγίανση των τραπεζικών ισολογισμών. Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι στο τέλος του 2024 τα NPLs των ελληνικών τραπεζών είχαν υποχωρήσει στα €6 δισ., από €10 δισ. στο τέλος του 2023, ενώ ο δείκτης NPLs προς συνολικά δάνεια μειώθηκε στο 3,8%, από 6,7%. Η ίδια η ΤτΕ αποδίδει μεγάλο μέρος της βελτίωσης στις τιτλοποιήσεις στο πλαίσιο του «Ηρακλή».

Στην Ελλάδα οι παραδοσιακές τιτλοποιήσεις είναι σε μεγάλο βαθμό μνημονιακό κατάλοιπο και εργαλείο εξυγίανσης των ισολογισμών από τα NPEs. Στην υπόλοιπη Ευρώπη, αντίθετα, η νέα δυναμική αφορά πολύ περισσότερο τις συνθετικές τιτλοποιήσεις, οι οποίες λειτουργούν ως εργαλείο κεφαλαιακής διαχείρισης, μεταφοράς κινδύνου και βελτιστοποίησης των RWA.

Το νέο στοίχημα

Η Ευρώπη θέλει τώρα να αναζωογονήσει την αγορά τιτλοποιήσεων, προσδοκώντας ότι θα δημιουργήσει περισσότερο χώρο στους τραπεζικούς ισολογισμούς για χρηματοδότηση επενδύσεων.

Η πρόκληση είναι όμως διπλή: αφενός να αυξηθεί η ζήτηση από τους επενδυτές και αφετέρου να υπάρχει πραγματική μεταφορά κινδύνου εκτός του τραπεζικού συστήματος.