Τι θα συνέβαινε εάν έκλεινε ο πορθμός της Μαλάκκας;

Το χρηματιστήριο εκτός από ένα πεδίο δημιουργίας υπεραξιών και άντλησης κεφαλαίων έχει προσφέρει τις τελευταίες δεκαετίες την δυνατότητα σε πληθώρα «ειδικών» να μιλήσουν για πράγματα που δεν γνωρίζουν ή γνωρίζουν μερικώς. Το 2007–2008 γίναμε υπήρξε παραγωγή «ειδικών» στα στεγαστικά δάνεια υψηλού κινδύνου, το 2011–2012 δημιουργήθηκε ένα νέο ρεύμα «οικονομολόγων» με ροπή στους δυσνόητους μηχανισμούς χρηματοδότησης της Ευρωζώνης, το 2020 η επενδυτική (και όχι μόνο) κοινότητα εντρύφησε στα άδυτα της επιδημιολογίας και το 2026 γεμίσαμε ειδικούς στα εμπορεύματα που διακινούνται μέσω των Στενών του Ορμούζ. Στο πλαίσιο αυτό, άρχισε να εντείνεται η ανησυχία για το τι θα μπορούσε να συμβεί εάν έκλειναν και άλλες σημαντικές θαλάσσιες οδοί.

Η στήλη σήμερα θα υποστηρίξει αυτή την νέα γενιά ειδικών με μια μελέτη που μπορεί να φανεί σαν ένας συνοπτικός οδηγός σχετικά με τις επιπτώσεις στο εμπόριο και την οικονομική ανάπτυξη αν κλείσουν πέντε βασικά ναυτικά περάσματα.

Περίπου το 90% του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται διά θαλάσσης. Από τη Διώρυγα του Σουέζ διέρχεται περίπου το 12%-15% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, ενώ η Διώρυγα του Παναμά εξυπηρετεί περίπου το 6%. Οι αριθμοί αυτοί εξηγούν γιατί ένα πλοίο που στρίβει λάθος μπορεί να δημιουργήσει περισσότερη αναστάτωση από μια ολόκληρη σύνοδο κορυφής.

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ήταν το Ever Given, το οποίο προσάραξε στο Σουέζ τον Μάρτιο του 2021 και παρέμεινε εκεί για έξι ημέρες. Ένα περιστατικό διάρκειας μικρότερης της εβδομάδας προκάλεσε, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, απώλειες μεταξύ 6 και 10 δισ. δολαρίων. Ήταν μια κάπως ακριβή υπενθύμιση ότι η παγκοσμιοποίηση λειτουργεί θαυμάσια, αρκεί τα πλοία να κινούνται και να μη σταθμεύουν διαγώνια στα κανάλια.

Η μελέτη χρησιμοποιεί ένα διεθνές υπόδειγμα εμπορικών ροών και υπολογίζει τις πραγματικές θαλάσσιες αποστάσεις μεταξύ μεγάλων και μεσαίων λιμένων. Στη συνέχεια αλλάζει τη γεωγραφία σε κάθε σενάριο, κλείνοντας ή ανοίγοντας συγκεκριμένες διαδρομές, και εκτιμά την επίδραση στο εμπόριο, στο ΑΕΠ και στην οικονομική ευημερία.

Ο Παναμάς προκαλεί τη μεγαλύτερη ζημιά

Το σοβαρότερο από τα πέντε σενάρια είναι το κλείσιμο της Διώρυγας του Παναμά. Σε αυτή την περίπτωση, το παγκόσμιο εμπόριο εκτιμάται ότι θα μειωνόταν κατά 2,9%, το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 0,58% και η συνολική οικονομική ευημερία κατά 0,22%. Ο Παναμάς θα έχανε το 45% των εμπορικών ροών του και περισσότερο από 9% του ΑΕΠ του. Το Περού θα έχανε περίπου 31% του εμπορίου του και 6,1% του ΑΕΠ, ενώ για το Μεξικό οι αντίστοιχες απώλειες υπολογίζονται σε 27,8% και 5,6%. Σημαντικές επιπτώσεις θα καταγράφονταν επίσης στην Καραϊβική, στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στην Αυστραλία και στη Νέα Ζηλανδία.

Η Διώρυγα του Παναμά δεν απειλείται μόνο από γεωπολιτικούς κινδύνους ή ατυχήματα. Εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα γλυκού νερού, καθώς τα πλοία ανεβαίνουν και κατεβαίνουν μέσω ενός σύνθετου συστήματος δεξαμενών και θυροφραγμάτων. Το 2023, η παρατεταμένη ξηρασία ανάγκασε τις Αρχές να περιορίσουν σχεδόν κατά το ήμισυ τις ημερήσιες διελεύσεις. Αποδείχθηκε έτσι ότι ακόμη και ένα κανάλι μπορεί να αντιμετωπίσει πρόβλημα λειψυδρίας – μόνο που ο λογαριασμός φτάνει σε όλο τον κόσμο.

Σουέζ: μεγάλο το κόστος και για την Ελλάδα

Το κλείσιμο της Διώρυγας του Σουέζ θα περιόριζε το παγκόσμιο εμπόριο κατά 2,5%, το ΑΕΠ κατά περίπου 0,5% και την ευημερία κατά 0,18%. Η Αίγυπτος θα δεχόταν το ισχυρότερο πλήγμα, με απώλεια άνω του 41% των εμπορικών της ροών και περίπου 8,3% του ΑΕΠ. Στο Σουδάν, η εκτιμώμενη μείωση του ΑΕΠ ξεπερνά το 5,5%, ενώ σημαντικές απώλειες θα κατέγραφαν η Υεμένη, το Ιράν, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και αρκετές χώρες της Ανατολικής Μεσογείου.

Για την Ελλάδα, η μελέτη εκτιμά μείωση των εμπορικών ροών κατά περίπου 8,1%, ποσοστό μεγαλύτερο από προηγούμενες ιστορικές εκτιμήσεις. Με βάση την ελαστικότητα που χρησιμοποιούν οι ερευνητές, αυτό αντιστοιχεί θεωρητικά σε επίπτωση περίπου 1,6% στο ΑΕΠ, ενώ η απώλεια οικονομικής ευημερίας υπολογίζεται κοντά στο 0,8%. Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική έκθεση, η οποία συνδέεται με τη γεωγραφική θέση της χώρας, τη ναυτιλία, τα λιμάνια και τις εμπορικές διαδρομές μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.

Τι θα γινόταν στη Μαλάκκα;

Τα Στενά της Μαλάκκας, ανάμεσα στη Μαλαισία και την Ινδονησία, αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες διόδους της Ασίας. Εάν έκλειναν, τα πλοία θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν εναλλακτικές διαδρομές νοτιότερα, μέσω της Ινδονησίας. Οι εναλλακτικές αυτές, όμως, είναι μεγαλύτερες, ακριβότερες και ασφαλώς δεν συνοδεύονται από δωρεάν μίλια επιβράβευσης.

Σύμφωνα με τη μελέτη, το κλείσιμο των Στενών θα περιόριζε το παγκόσμιο εμπόριο κατά 1,65%, το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 0,33% και την ευημερία κατά 0,12%. Η Μαλαισία θα έχανε σχεδόν 24% των εμπορικών ροών της και 4,7% του ΑΕΠ της. Στη Σιγκαπούρη, η μείωση του εμπορίου θα ξεπερνούσε το 9%, ενώ σημαντικές απώλειες θα κατέγραφαν η Ινδονησία, το Μπανγκλαντές, η Ινδία και η Σρι Λάνκα. Η Κίνα θα έχανε περίπου 2,3% των εμπορικών ροών της και σχεδόν 0,5% του ΑΕΠ.

Διώρυγα Κρα και Αρκτική: οι πιο αισιόδοξες εκδοχές

Η υποθετική Διώρυγα Κρα θα διέσχιζε τη νότια Ταϊλάνδη, συνδέοντας τον Κόλπο της Ταϊλάνδης με τη Θάλασσα Ανταμάν και προσφέροντας μια εναλλακτική διαδρομή προς τη Μαλάκκα. Η κατασκευή της θα μπορούσε να αυξήσει το παγκόσμιο εμπόριο κατά 0,67% και το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 0,13%. Το Μπανγκλαντές θα ήταν ο μεγαλύτερος ωφελημένος, με αύξηση του εμπορίου του κατά 7,9%, ενώ η Ταϊλάνδη θα κέρδιζε 6,3%.

Παρόμοιο αλλά ηπιότερο αποτέλεσμα θα είχε η αξιοποίηση του Βορειοδυτικού Περάσματος μέσω της Αρκτικής. Η υποχώρηση των πάγων θα μπορούσε να δημιουργήσει συντομότερη σύνδεση μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού, αυξάνοντας το παγκόσμιο εμπόριο κατά 0,63% και το ΑΕΠ κατά 0,13%. Οι μεγαλύτεροι κερδισμένοι θα ήταν οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Πρόκειται, βεβαίως, για την κάπως άβολη περίπτωση κατά την οποία η κλιματική αλλαγή προσφέρει εμπορικό όφελος, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί τον λόγο για τον οποίο ανοίγει η διαδρομή (!).

Το παγκόσμιο εμπόριο παραμένει εξαιρετικά αποδοτικό, αλλά και επικίνδυνα εξαρτημένο από ελάχιστα γεωγραφικά σημεία. Το κλείσιμο των υφιστάμενων διαδρομών προκαλεί ζημιές πολλαπλάσιες από τα οφέλη που θα δημιουργούσε το άνοιγμα νέων. Μια σύγκρουση, μια ξηρασία στο λάθος σημείο είναι συμβάντα που φθάνουν και περισσεύουν για να επιβραδυνθεί η παγκόσμια ανάπτυξη, ενδεχομένως σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τη σημερινή αναστάτωση που προκαλούν οι επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα.