Η καθημερινότητα μιας οικογένειας δεν αποτελείται μόνο από όσα φαίνονται: το μαγείρεμα, τα ψώνια, τη φροντίδα των παιδιών ή τις δουλειές του σπιτιού. Πίσω από κάθε πρακτική υποχρέωση υπάρχει συνήθως μια δεύτερη, λιγότερο ορατή διαδικασία: κάποιος πρέπει να θυμηθεί τι χρειάζεται, να προβλέψει πότε πρέπει να γίνει, να οργανώσει τον χρόνο και τελικά να βεβαιωθεί ότι ολοκληρώθηκε.
Αυτό, σύμφωνα με τo BBC, είναι το λεγόμενο «νοητικό φορτίο» ή mental load, ένα διαρκές σύστημα προγραμματισμού και διαχείρισης της οικογενειακής ζωής, το οποίο εξακολουθεί να επιβαρύνει δυσανάλογα τις γυναίκες και ιδιαίτερα τις μητέρες.
Η Στέισι Ματίας, μητέρα τριών παιδιών, περιγράφει χαρακτηριστικά ότι το μυαλό της παραμένει συνεχώς γεμάτο και ότι ακόμη και όταν πέφτει για ύπνο εξακολουθεί να σκέφτεται μια νοητή λίστα με όσα πρέπει να γίνουν.
Δεν πρόκειται απλώς για πολλές δουλειές. Πρόκειται για τη μόνιμη αίσθηση ότι κάποιος πρέπει να βρίσκεται «δέκα βήματα μπροστά», προβλέποντας τις ανάγκες ολόκληρης της οικογένειας.
Η αόρατη οργάνωση της οικογενειακής ζωής
Το νοητικό φορτίο μπορεί να αρχίζει από κάτι τόσο απλό όσο το να θυμηθεί ένας γονιός ότι τελειώνει το γάλα και να φτάνει μέχρι τον συντονισμό σχολικών εκδρομών, ιατρικών ραντεβού, δραστηριοτήτων, λογαριασμών και γευμάτων.
Περιλαμβάνει τις ενημερώσεις στις ομάδες γονέων στο WhatsApp, την παρακολούθηση του ύπνου των παιδιών, τις παραγγελίες σχολικών γευμάτων, τον έλεγχο των τροφίμων στο ψυγείο, αλλά και την υπενθύμιση ότι πρέπει να πλυθούν τα σεντόνια ή να κλειστεί κάποιο ραντεβού.
Η διαφορά από την κλασική οικιακή εργασία βρίσκεται ακριβώς σε αυτό: το βάρος δεν περιορίζεται στην εκτέλεση. Αφορά την πρόβλεψη, τον σχεδιασμό, την υπενθύμιση και τον συντονισμό.
Και εκεί εμφανίζεται μια σημαντική ανισορροπία ανάμεσα στα δύο φύλα.
Έρευνα σε 3.000 γονείς στις ΗΠΑ, με τη συμμετοχή ακαδημαϊκών από το Πανεπιστήμιο του Μπαθ και το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, διαπίστωσε ότι οι μητέρες αναλάμβαναν το 71% των οικιακών εργασιών που απαιτούσαν νοητική προσπάθεια.
Οι πατέρες, αντίθετα, εμφανίζονταν συχνότερα υπεύθυνοι για πιο «επεισοδιακές» υποχρεώσεις, δηλαδή για εργασίες που δεν επαναλαμβάνονται καθημερινά, όπως η υπενθύμιση για το σέρβις του αυτοκινήτου.
Η καθηγήτρια Λία Ρουπάινερ περιγράφει το φαινόμενο ως «αόρατο, διαρκές και χωρίς όρια», μια διατύπωση που εξηγεί γιατί η επιβάρυνση μπορεί να είναι μεγάλη ακόμη και όταν οι πρακτικές δουλειές φαίνονται σχετικά ισορροπημένες.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος «κάνει τη δουλειά»
Η Σοφία, 35 ετών και μητέρα τριών παιδιών, αναλαμβάνει μεταξύ άλλων τις πληρωμές για τις σχολικές εκδρομές και τις παραγγελίες γευμάτων μέσω της εφαρμογής του σχολείου. Ο σύζυγός της, όπως αναφέρει, δεν έχει εγκαταστήσει καν τη συγκεκριμένη εφαρμογή.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται μία από τις βασικές πηγές παρεξήγησης γύρω από το mental load. Μια υποχρέωση μπορεί να χρειάζεται μόλις λίγα λεπτά για να ολοκληρωθεί. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η πραγματική εργασία διαρκεί λίγα λεπτά.
Κάποιος πρέπει προηγουμένως να γνωρίζει ότι υπάρχει η υποχρέωση, να θυμάται την προθεσμία, να συγκεντρώσει τις απαραίτητες πληροφορίες και να φροντίσει ώστε να γίνει εγκαίρως.
Ανάλογη ήταν η εμπειρία του Σαμ Μπέρι, υποδιευθυντή σχολείου και πατέρα δύο παιδιών στο Λονδίνο. Όταν η σύζυγός του τού μίλησε για πρώτη φορά για το νοητικό φορτίο, αρχικά δυσκολεύτηκε να αντιληφθεί τι ακριβώς εννοούσε.
Θεωρούσε ότι συμμετείχε ενεργά στη φροντίδα των παιδιών, καθώς άλλαζε πάνες, τάιζε το παιδί και αναλάμβανε πρακτικές υποχρεώσεις. Σταδιακά όμως συνειδητοποίησε ότι ακόμη και η ερώτηση «τι θέλεις να κάνω;» άφηνε στη σύζυγό του ένα κρίσιμο μέρος της ευθύνης: εκείνη έπρεπε πρώτα να εντοπίσει τι χρειάζεται και στη συνέχεια να του αναθέσει τη δουλειά.
Το ίδιο ισχύει για το φαγητό. Δεν αρκεί κάποιος να μαγειρέψει. Προηγούνται η απόφαση για το γεύμα, ο έλεγχος των διαθέσιμων υλικών, η λίστα και τα ψώνια. Η εκτέλεση είναι μόνο το τελευταίο κομμάτι μιας μεγαλύτερης διαδικασίας.
Εκατοντάδες μικρές εκκρεμότητες και συνεχής εξάντληση
Το πρόβλημα γίνεται σοβαρότερο επειδή το νοητικό φορτίο δεν έχει σαφή ώρα έναρξης και λήξης. Οι εκκρεμότητες μπορούν να ακολουθούν έναν άνθρωπο από το σπίτι στη δουλειά και από το γραφείο μέχρι τη στιγμή που προσπαθεί να κοιμηθεί.
Η κλινική ψυχολόγος Νατάσα Γουάλας επισημαίνει ότι πολλές γυναίκες δεν αντιμετωπίζουν απαραίτητα έναν μεγάλο, μεμονωμένο παράγοντα άγχους. Αντίθετα, βρίσκονται αντιμέτωπες με εκατοντάδες μικρές υποχρεώσεις, οι οποίες συσσωρεύονται και δεν επιτρέπουν στο μυαλό και στο σώμα να χαλαρώσουν πραγματικά.
Η παρατεταμένη κατάσταση εγρήγορσης μπορεί να συνδεθεί με διαταραχές ύπνου, ευερεθιστότητα και έντονη κόπωση. Το αποτέλεσμα είναι μια μορφή εξάντλησης που δύσκολα γίνεται αντιληπτή από τους υπόλοιπους, ακριβώς επειδή μεγάλο μέρος της εργασίας πραγματοποιείται μόνο στο μυαλό.
Δεν είναι τυχαίο ότι το ζήτημα έχει αποκτήσει μεγαλύτερη παρουσία σε διαδικτυακές κοινότητες, όπου πολλές γυναίκες προσπαθούν να περιγράψουν στους συντρόφους τους ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται αποκλειστικά στον αριθμό των εργασιών που εκτελούν. Βρίσκεται κυρίως στην αίσθηση ότι έχουν τη συνολική ευθύνη για τη λειτουργία του νοικοκυριού.
Νοητικό φορτίο και επαγγελματική εξουθένωση
Οι συνέπειες δεν σταματούν στην οικογενειακή ζωή. Η γνωστική κόπωση μπορεί να μεταφερθεί στον χώρο εργασίας, περιορίζοντας τη συγκέντρωση, τη δημιουργικότητα και την ψυχική αντοχή.
Η ειδικός σε θέματα ανατροφής Ανίτα Κλίαρ συνδέει αυτή τη διαρκή επιβάρυνση και με τον κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση του νοητικού φορτίου με το εισόδημα. Οι έρευνες δείχνουν ότι όσο αυξάνονται τα εισοδήματα των ανδρών, τείνει να περιορίζεται η συμμετοχή τους στις οικιακές εργασίες. Στις γυναίκες, το υψηλότερο εισόδημα μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερη πρακτική οικιακή εργασία, χωρίς όμως να μειώνει στον ίδιο βαθμό την ευθύνη του σχεδιασμού και της οργάνωσης.
Αυτό σημαίνει ότι μια γυναίκα μπορεί να έχει λιγότερες πρακτικές δουλειές, αλλά να εξακολουθεί να λειτουργεί ως ο «διαχειριστής» της οικογενειακής καθημερινότητας.
Η κατάσταση μπορεί τελικά να επηρεάσει ακόμη και σημαντικές επαγγελματικές αποφάσεις. Ορισμένες γυναίκες επιλέγουν μειωμένο ωράριο, περιορίζουν τις επαγγελματικές φιλοδοξίες τους ή αποχωρούν προσωρινά ή μόνιμα από την αγορά εργασίας, επειδή ο συνδυασμός επαγγελματικής και οικογενειακής ευθύνης γίνεται δύσκολα διαχειρίσιμος.
Η μείωση του οικιακού και νοητικού φορτίου, αντίθετα, μπορεί να απελευθερώσει περισσότερο χρόνο και κυρίως περισσότερη πνευματική ενέργεια για την εργασία.
Η ισότιμη κατανομή πέρα από το «50/50»
Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε οικογενειακή εργασία πρέπει να μοιράζεται αυστηρά στη μέση. Μια τέτοια αριθμητική προσέγγιση μπορεί άλλωστε να δημιουργήσει νέες προστριβές.
Πιο ουσιαστική θεωρείται η πλήρης ανάληψη συγκεκριμένων τομέων ευθύνης από κάθε σύντροφο. Αυτό σημαίνει ότι όποιος αναλαμβάνει μια υποχρέωση δεν περιορίζεται στην εκτέλεσή της, αλλά φροντίζει και για τον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την ολοκλήρωσή της, χωρίς να χρειάζεται διαρκείς υπενθυμίσεις.
Ένα κοινό ημερολόγιο μπορεί να λειτουργήσει ως πρακτικό εργαλείο, όπως και οι τακτικές συζητήσεις για το ποιος έχει αναλάβει τι και αν η κατανομή εξακολουθεί να είναι λειτουργική.
Εξίσου σημαντική είναι η αποδοχή ότι δεν χρειάζεται κάθε πλευρά της οικογενειακής ζωής να οργανώνεται στην εντέλεια. Δεν απαιτεί κάθε μήνυμα σε μια σχολική ομάδα άμεση απάντηση ούτε κάθε δραστηριότητα τέλειο σχεδιασμό. Η αφαίρεση περιττών υποχρεώσεων μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με την καλύτερη κατανομή όσων παραμένουν.
Το βασικότερο βήμα, πάντως, σύμφωνα πάντα με τo BBC, είναι η αναγνώριση της αόρατης εργασίας. Η ισότητα μέσα στο σπίτι δεν κρίνεται μόνο από το ποιος μαγειρεύει, καθαρίζει ή πηγαίνει τα παιδιά στο σχολείο. Κρίνεται και από το ποιος θυμάται ότι πρέπει να γίνουν όλα αυτά, ποιος τα οργανώνει και ποιος αισθάνεται τελικά υπεύθυνος ώστε ολόκληρη η οικογενειακή καθημερινότητα να συνεχίζει να λειτουργεί.
Διαβάστε ακόμη
Ευρωπαϊκές IPO: Η κρίσιμη μάχη του φθινοπώρου και το στοίχημα των $17 δισ. (γράφημα)
ΗΠΑ: Βαρύ το κόστος του πολέμου με το Ιράν – 33,4 δισ. δολάρια και απώλειες σε αεροσκάφη και βάσεις
Νέες χρηματοδοτήσεις 2027-2034: Πάνω από 100 δισ. ευρώ για επενδύσεις
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.