Η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζεται συχνά ως η τεχνολογία που θα αυξήσει την παραγωγικότητα και θα απελευθερώσει τους εργαζόμενους από επαναλαμβανόμενες εργασίες. Ωστόσο, πίσω από το αφήγημα της τεχνολογικής προόδου διαμορφώνεται μια βαθύτερη αλλαγή στην αγορά εργασίας, η οποία δεν αφορά μόνο στο ποιες δουλειές θα χαθούν, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο θα οργανώνεται η εργασία τα επόμενα χρόνια.
Η περίπτωση της Klarna αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μετάβασης. Το 2024 η εταιρεία χρηματοοικονομικής τεχνολογίας ανακοίνωσε ότι θα αντικαταστήσει εκατοντάδες εργαζόμενους στην εξυπηρέτηση πελατών με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, προσδοκώντας σημαντική μείωση του κόστους λειτουργίας. Έναν χρόνο αργότερα, ωστόσο, οι αντιδράσεις πελατών για την υποβάθμιση της εξυπηρέτησης ανάγκασαν την εταιρεία να επαναφέρει ανθρώπινο δυναμικό στο σύστημα.
Η επιστροφή αυτή δεν έγινε με τον παραδοσιακό τρόπο. Αντί για προσλήψεις μόνιμων εργαζομένων, η Klarna στράφηκε σε ένα μοντέλο περιστασιακής απασχόλησης, το οποίο ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Σεμπάστιαν Σιεμιατκόφσκι, έχει παρομοιάσει με την Uber. Τα chatbots αναλαμβάνουν τις απλές και επαναλαμβανόμενες εργασίες, ενώ οι πιο σύνθετες υποθέσεις κατανέμονται σε εξωτερικούς συνεργάτες που εργάζονται κατά περίπτωση, όπως αναφέρει ο Guardian.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τη δομή της εργασίας
Για πολλούς ειδικούς, η εξέλιξη αυτή αποτελεί μια πρώτη εικόνα του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη θα επηρεάσει την αγορά εργασίας. Η συζήτηση δεν επικεντρώνεται πλέον μόνο στο αν οι μηχανές θα αντικαταστήσουν ανθρώπους, αλλά στο πώς θα μετασχηματίσουν τα επαγγέλματα.
Οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι η AI δεν θα εξαφανίσει το σύνολο των θέσεων εργασίας. Αντίθετα, θα αναλάβει συγκεκριμένα τμήματα τους, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να διατηρούν μικρότερο αριθμό μόνιμου προσωπικού και να καλύπτουν τις υπόλοιπες ανάγκες μέσω εξωτερικών συνεργατών.
Αυτό οδηγεί σε ένα μοντέλο αγοράς εργασίας που θυμίζει ολοένα περισσότερο την οικονομία των πλατφορμών και των βραχυχρόνιων συμβάσεων.
Τι είναι η gig economy
Ο όρος «gig economy» περιγράφει ένα σύστημα εργασίας που βασίζεται σε περιστασιακές, ευέλικτες ή κατά παραγγελία αναθέσεις εργασίας. Αντί για μόνιμη απασχόληση, οι εργαζόμενοι αναλαμβάνουν συγκεκριμένα έργα ή βάρδιες όταν υπάρχει ανάγκη.
Το μοντέλο αυτό έγινε γνωστό μέσα από πλατφόρμες όπως η Uber, η DoorDash και η Instacart. Παρότι προσφέρει ευελιξία ως προς το ωράριο, συνοδεύεται συχνά από σημαντικές απώλειες σε εργασιακά δικαιώματα, όπως άδειες μετ’ αποδοχών, ασφάλιση υγείας, υπερωρίες ή ακόμη και εγγυημένο κατώτατο μισθό.
Κοινωνιολόγοι της εργασίας επισημαίνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει μια μετάβαση που είχε ήδη ξεκινήσει: από τη σταθερή καριέρα στη συμβατική εργασία και από εκεί στις περιστασιακές αναθέσεις.
Πίεση στους εργαζόμενους γραφείου
Αν κατά την προηγούμενη δεκαετία η gig economy αφορούσε κυρίως οδηγούς, διανομείς και χειρωνακτικές υπηρεσίες, σήμερα η πίεση μεταφέρεται στα επαγγέλματα γραφείου.
Οι επιχειρήσεις αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για να αυτοματοποιήσουν μεγάλο μέρος της καθημερινής εργασίας και να περιορίσουν το μόνιμο προσωπικό. Έτσι, αυξάνονται οι ανάγκες για εξωτερικούς συνεργάτες που αναλαμβάνουν εξειδικευμένες ή συμπληρωματικές εργασίες όταν χρειάζεται.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η τάση αυτή μπορεί να επεκταθεί σχεδόν σε κάθε κλάδο της οικονομίας, από την εξυπηρέτηση πελατών και τη διοικητική υποστήριξη έως τη λογιστική, το μάρκετινγκ και τις νομικές υπηρεσίες.
Η πραγματικότητα πίσω από την ευελιξία
Η εμπειρία των εργαζομένων στις πλατφόρμες δείχνει ότι η υπόσχεση της ελευθερίας συχνά συνοδεύεται από μεγαλύτερη ανασφάλεια.
Έρευνες καταγράφουν ασταθείς αμοιβές, απρόβλεπτα ωράρια, περιορισμένη πρόσβαση σε ασφαλιστική κάλυψη και αυξημένη εξάρτηση από αλγορίθμους που καθορίζουν την ανάθεση εργασιών και την αξιολόγηση των εργαζομένων.
Σύμφωνα με αναλύσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η ανάπτυξη αυτού του μοντέλου έχει ήδη οδηγήσει εκατομμύρια εργαζόμενους παγκοσμίως σε ένα περιβάλλον με λιγότερες εργασιακές εγγυήσεις, την ώρα που οι εταιρείες καταγράφουν υψηλότερα κέρδη.
Οι δημιουργικοί επαγγελματίες στην πρώτη γραμμή
Ιδιαίτερα έντονα γίνονται αισθητές οι αλλαγές στους δημιουργικούς κλάδους. Συγγραφείς, μουσικοί, ηθοποιοί, φωτογράφοι και σχεδιαστές βλέπουν την τεχνητή νοημοσύνη να αναλαμβάνει μέρος της παραγωγικής διαδικασίας.
Αρκετοί επαγγελματίες καταλήγουν μάλιστα να εργάζονται στην εκπαίδευση των ίδιων των συστημάτων που ενδέχεται στο μέλλον να περιορίσουν τη ζήτηση για τις υπηρεσίες τους. Μουσικοί δημιουργούν υλικό για εκπαίδευση αλγορίθμων, συγγραφείς αξιολογούν κείμενα AI και ηθοποιοί συμμετέχουν σε έργα ψηφιακής αναπαραγωγής ανθρώπινων χαρακτήρων.
Για πολλούς, δεν πρόκειται για επιλογή αλλά για τη μοναδική διαθέσιμη επαγγελματική διέξοδο σε μια αγορά που αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς.
Η επέκταση ακόμη και στην υγεία
Η «gigification» της εργασίας δεν περιορίζεται στους δημιουργικούς ή διοικητικούς κλάδους. Τα τελευταία χρόνια το μοντέλο αυτό έχει αρχίσει να επεκτείνεται και στον χώρο της υγείας.
Σε αρκετές περιοχές των ΗΠΑ, νοσοκομεία χρησιμοποιούν ψηφιακές πλατφόρμες για την κάλυψη νοσηλευτικών βαρδιών. Οι νοσηλευτές επιλέγουν διαθέσιμες βάρδιες μέσω εφαρμογών, σε ένα σύστημα που αρκετοί χαρακτηρίζουν «Uber της νοσηλευτικής».
Παρότι προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία, το μοντέλο αυτό έχει δεχθεί έντονη κριτική για χαμηλότερες αποδοχές, αυξημένο ανταγωνισμό και περιορισμένη εργασιακή προστασία.
Οι αντιδράσεις και η μάχη για νέους κανόνες
Η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης και των ευέλικτων μορφών απασχόλησης έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις. Εργαζόμενοι στην υγεία, στην πληροφορική και σε άλλους κλάδους οργανώνονται συνδικαλιστικά, ζητώντας μεγαλύτερο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η τεχνολογία στους χώρους εργασίας.
Παράλληλα, αναπτύσσεται διεθνής συζήτηση για τη δημιουργία νέων κανόνων προστασίας, που θα καλύπτουν και τους εξωτερικούς συνεργάτες. Στο τραπέζι βρίσκονται προτάσεις για καθολική πρόσβαση σε βασικές κοινωνικές παροχές, ενίσχυση των δικαιωμάτων των ανεξάρτητων εργαζομένων και διεθνή πρότυπα για αμοιβές και συνθήκες εργασίας.
Το βασικό ερώτημα που αναδύεται είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αποτελέσει εργαλείο ενίσχυσης της παραγωγικότητας προς όφελος εργαζομένων και επιχειρήσεων ή αν θα επιταχύνει τη μετάβαση σε μια αγορά εργασίας όπου η μόνιμη απασχόληση θα αποτελεί ολοένα και περισσότερο την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.
Διαβάστε ακόμη
Το ασανσέρ που ύψωσε τις πόλεις στον ουρανό
Το ελληνικό γιαούρτι γίνεται ο νέος μοχλός ανάπτυξης της FrieslandCampina Hellas
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.