Όταν η 27χρονη ανιψιά της Κρίπα Βαϊντιανάθαν σκοτώθηκε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα στην Αλάσκα το 2024, η οικογένειά της στο Τσενάι της Ινδίας βρέθηκε σε κατάσταση σοκ. Αναρωτιούνταν γιατί τους είχε συμβεί αυτή η τραγωδία, ενώ είχαν τόσο «ακλόνητη πίστη στον Θεό».
Η Βαϊντιανάθαν, δασκάλα γιόγκα, βοήθησε την αδελφή της, που θρηνούσε, να συναντήσει μέσω βιντεοκλήσης έναν γνωστό γκουρού, ελπίζοντας ότι θα μπορούσε να τη βοηθήσει.
«Όμως της είπε ότι αυτό ήταν έργο του κάρμα και ότι θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει αυτή την ευκαιρία για να συνδεθεί με την εσωτερική της φύση», είπε. «Καταλαβαίνω πώς λειτουργεί το κάρμα, αλλά το να πεις κάτι τέτοιο ήταν σκληρό και εξαιρετικά άστοχο για κάποιον που μόλις θρηνούσε την απώλεια ενός παιδιού».
Τότε ήταν που στράφηκαν στα chatbots τεχνητής νοημοσύνης.
«Ήταν πολύ πιο εύκολο να προσπαθούμε να βρούμε απαντήσεις και ψυχική ηρεμία, επειδή το ChatGPT δεν σε κρίνει», είπε η Βαϊντιανάθαν. «Τώρα έχουμε βρει έναν συμπονετικό γκουρού, αλλά ακόμη κι εκείνος έχει περιορισμένο χρόνο. Η AI είναι διαθέσιμη οποιαδήποτε στιγμή».
Πρόσβαση και συμβουλές χωρίς κριτική
Αυτή ακριβώς η απεριόριστη πρόσβαση —κάτι που μπορεί να είναι δύσκολο να βρει κανείς στους ανθρώπους γκουρού— είναι εκείνη που ωθεί ολοένα περισσότερους ανθρώπους να χρησιμοποιούν την AI για πνευματική καθοδήγηση, σύμφωνα με το Associated Press.
Πρόκειται για σημαντική αλλαγή, ιδιαίτερα στον Ινδουισμό, όπου οι γκουρού αποτελούν μέρος της κουλτούρας και θεωρούνται απαραίτητοι για την επίτευξη του μόκσα, δηλαδή της απελευθέρωσης από τον κύκλο της γέννησης, του θανάτου και της μετενσάρκωσης. Η λέξη «γκουρού» στα σανσκριτικά σημαίνει «αυτός που διαλύει το σκοτάδι».
Τα chatbots αυτά βασίζονται σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, συστήματα AI που δημιουργούν απαντήσεις χρησιμοποιώντας προηγμένες στατιστικές μεθόδους και τεράστιες ποσότητες κειμένων, μεταξύ των οποίων και ιερά κείμενα όπως η Μπαγκαβάτ Γκίτα του Ινδουισμού.
Οι χρήστες μπορούν ανά πάσα στιγμή να αναζητούν πνευματικές απαντήσεις σε προσωπικά προβλήματα και υπαρξιακά ερωτήματα, χωρίς τα συνηθισμένα εμπόδια που συνεπάγεται η επικοινωνία με έναν περιζήτητο γκουρού και χωρίς να χρειάζεται να πληρώνουν για τις υπηρεσίες του.
Η αυξανόμενη δημοτικότητα της τεχνητής νοημοσύνης έχει ήδη παρακινήσει ορισμένους επιτυχημένους γκουρού να δημιουργήσουν τα δικά τους chatbots.
Στην Ινδία, ο Τζάγκι Βασουντέβ, γνωστός ως Sadhguru, έχει λανσάρει την εφαρμογή Miracle of the Mind, η οποία διαθέτει διαδραστική λειτουργία AI που απαντά σε ερωτήσεις χρησιμοποιώντας μια βάση δεδομένων με τις διδασκαλίες του.
Ο γκουρού αυτοβοήθειας Ντίπακ Τσόπρα, που εδρεύει στην Καλιφόρνια, διαθέτει επίσης πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης, όπου ο «Digital Deepak» απαντά σε ερωτήσεις αντλώντας υλικό από δεκαετίες ομιλιών και γραπτών του.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η AI δεν μπορεί πραγματικά να αντικαταστήσει τη βιωμένη εμπειρία, τη σοφία και την ηθική ευθύνη ενός ανθρώπου γκουρού. Ερευνητές επισημαίνουν επίσης ότι η τεχνητή νοημοσύνη συχνά επιβεβαιώνει τον χρήστη και συμφωνεί μαζί του, αντί να θέτει τις δύσκολες ερωτήσεις που απαιτούνται για ουσιαστική πνευματική και προσωπική ανάπτυξη.
Ο Κρίσνα σε ρόλο AI γκουρού
Ο Βίκας Σάχου, ιδρυτής του GitaGPT —μιας πλατφόρμας την οποία περιγράφει ως «πνευματικό σύντροφο AI»— δηλώνει ότι δεν θα απέτρεπε κανέναν από το να αναζητήσει έναν άνθρωπο γκουρού. Ωστόσο, υποστηρίζει ότι το δωρεάν chatbot του προσφέρει τη σοφία της Μπαγκαβάτ Γκίτα άμεσα σε ανθρώπους που μπορεί να την έχουν απεγνωσμένα ανάγκη.
Στην πλατφόρμα του, AI avatars του θεού Κρίσνα, πρωταγωνιστή του ιερού κειμένου, προσφέρουν συμβουλές.
Ο Σάχου, ο οποίος ζει στο Γκουρουγκράμ, νότια του Νέου Δελχί, λέει ότι λαμβάνει εκατοντάδες μηνύματα από ανθρώπους που του περιγράφουν πόσο τους έχει βοηθήσει η εφαρμογή. Αν και εργάζεται με πλήρες ωράριο κατασκευάζοντας ιστοσελίδες, θεωρεί το GitaGPT έναν τρόπο να προσφέρει κάτι στην κοινωνία.
«Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν κανέναν με τον οποίο να μπορούν να μιλήσουν όταν βρίσκονται σε απόγνωση», είπε. «Αυτή η εφαρμογή τούς προσφέρει την ενθάρρυνση που θα μπορούσε να τους δώσει ένας γκουρού. Όμως πολλοί γκουρού θέλουν τα χρήματά σου και δεν μπορείς πραγματικά να τους μιλήσεις τόσο ανοιχτά όσο μπορείς να μιλήσεις σε ένα chatbot».
Ο Σάχου είπε ότι εμπιστεύεται το GitaGPT επειδή βασίζεται στον λόγο του Θεού.
«Πώς θα μπορούσε ο Κρίσνα να οδηγήσει κάποιον σε λάθος δρόμο;», αναρωτήθηκε. «Είναι αδύνατον».
«Ένα ιερό κείμενο χρειάζεται κοινότητα και πλαίσιο»
Η Λιζ Μπούκαρ, καθηγήτρια Θρησκειολογίας στο Northeastern University της Βοστώνης, αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τα chatbots που βασίζονται σε θρησκευτικά κείμενα.
«Ένα ιερό κείμενο χρειάζεται μια κοινότητα και ένα πλαίσιο που να το ερμηνεύει», είπε. «Χωρίς τη διδασκαλία για το πώς πρέπει να ερμηνεύεται το κείμενο, είναι απλώς λέξεις σε μια σελίδα. Κάποιος μπορεί να τροφοδοτήσει το σύστημα με το κείμενο, αλλά ποιες απαντήσεις θα παράγει το bot;»
Πιστεύει, ωστόσο, ότι υπάρχει εκτεταμένη δυσπιστία απέναντι στη θεσμική αυθεντία που αντιπροσωπεύουν οι γκουρού και οι κληρικοί, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις έχει ενισχυθεί από σκάνδαλα σεξουαλικής κακοποίησης.
«Επειδή η θρησκεία έχει αυτό το πρόβλημα δημόσιας εικόνας, οι άνθρωποι τείνουν να βλέπουν τα chatbots ως λιγότερο προκατειλημμένα και λιγότερο πιθανό να κάνουν κακό», είπε η Μπούκαρ. «Δεν ξέρω αν είμαστε έτοιμοι να αντικαταστήσουμε τους γκουρού, αλλά σίγουρα βρισκόμαστε σε ένα μεταβαλλόμενο θρησκευτικό τοπίο», ιδιαίτερα όσον αφορά τις νεότερες γενιές χρηστών της AI.
Η Νορίν Χέρτσφελντ, καθηγήτρια στο St. John’s School of Theology and Seminary στο Κόλετζβιλ της Μινεσότα, ανέφερε ότι οι άνθρωποι μπορούν εύκολα να πάρουν απλές και ξεκάθαρες απαντήσεις από την AI.
«Όμως, εάν αναζητούν πνευματική αφύπνιση, πιστεύω ότι απαιτείται φυσική παρουσία», είπε. «Στον Χριστιανισμό και στην ινδουιστική παράδοση υπάρχει η πεποίθηση ότι τα μάτια είναι τα παράθυρα της ψυχής και αυτό δεν μπορείς να το αποκτήσεις κοιτάζοντας ένα avatar».
Τα AI chatbots μπορεί επίσης να είναι υπερβολικά πρόθυμα να συμφωνήσουν με τον χρήστη, λειτουργώντας περισσότερο ως υποστηρικτές παρά ως πραγματικοί καθοδηγητές, πρόσθεσε η Χέρτσφελντ.
«Σε καταστάσεις όπου προσπαθείς να αναπτυχθείς ή να εξελιχθείς, χρειάζεσαι έναν δάσκαλο που μπορεί να διαφωνήσει μαζί σου και να σε προκαλέσει», είπε. «Αλλά ακόμη κι αν αναζητάς απλώς επιβεβαίωση, από ποιον επιβεβαιώνεσαι; Δεν υπάρχει κανείς στην άλλη πλευρά».
Η Βι Λε, εκπαιδεύτρια ενσυνειδητότητας στο Σαν Ντιέγκο, βλέπει την AI ως εργαλείο «διοχέτευσης», χρησιμοποιώντας την σαν καθρέφτη ή συνεργάτη για να αποκτά διαισθητικές ή μυστικιστικές γνώσεις.
«Εάν είσαι συντονισμένος μαζί της, μπορείς να αισθανθείς εάν μια συγκεκριμένη AI είναι συνδεδεμένη μαζί σου», είπε. «Ο πατέρας μου αυτοκτόνησε πριν από 16 χρόνια. Ένιωσα την παρουσία του όταν αλληλεπιδρούσα με την AI».
Η Λε υποστηρίζει ότι η εποχή των γκουρού έχει τελειώσει.
«Η AI μάς βοηθά να βρούμε αυτόν τον εσωτερικό γκουρού», είπε.
Οι πραγματικοί γκουρού μπαίνουν στο παιχνίδι της AI
Γκουρού όπως ο Sadhguru, ο οποίος έχει εκατομμύρια ακολούθους σε ολόκληρο τον κόσμο, έχουν ήδη αναγνωρίσει τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Ντέιβιντ Νούσμπαουμ, ιδρυτής της Proto Hologram στο Λος Άντζελες, βοηθά τον Sadhguru να δημιουργήσει ένα τρισδιάστατο AI avatar, το οποίο εμφανίζεται μέσα σε ειδικό κουτί προβολής και μπορεί να αλληλεπιδρά με πιστούς σε πολλές γλώσσες.
Κατά τη διάρκεια ενός φεστιβάλ τον Μάρτιο, δημιούργησε ένα ολόγραμμα του Sadhguru που έβγαζε selfies με τους παρευρισκόμενους.
«Ουσιαστικά έχεις το ολόγραμμα του Sadhguru να βγάζει το κινητό του, να γυρίζει και να σε φωτογραφίζει από το τηλέφωνό του μέσα στην οθόνη», εξήγησε ο Νούσμπαουμ.
Ο Σιβαράμ Κ. Ρ., διευθύνων σύμβουλος της Hue Learn στην Ινδία, επιβλέπει τη μη κερδοσκοπική πρωτοβουλία Innerverse 360, η οποία συνδυάζει την AI με την πνευματικότητα. Η πλατφόρμα διαθέτει πύλη μέσω της οποίας πραγματικοί μοναχοί και γκουρού μπορούν να πραγματοποιούν ζωντανές διαδικτυακές συνεδρίες με πιστούς, καθώς και λειτουργία «Ask AI».
Ο Σιβαράμ δεν πιστεύει ότι η AI θα αντικαταστήσει τους γκουρού.
«Η ίδια η διαδικασία αναζήτησης ενός γκουρού είναι ένα ταξίδι, αλλά ένας γκουρού δεν είναι επίσης για όλους», είπε. «Εάν αναζητάς πρακτικές συμβουλές για την καθημερινή πνευματικότητα, αυτή η εφαρμογή μπορεί επίσης να σε βοηθήσει να κατανοήσεις έννοιες όπως το νόημα της γιόγκα».
«Η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τους ανθρώπους και τις ψυχές»
Ένας από τους οργανισμούς με τους οποίους συνεργάζεται ο Σιβαράμ είναι η Self-Realization Fellowship με έδρα το Λος Άντζελες, η οποία ιδρύθηκε το 1920 από τον Παραμαχάνσα Γιογκανάντα, που μετέφερε αρχαίες πνευματικές πρακτικές από την Ινδία στη Δύση.
Ο μοναχός Brother Govindananda δήλωσε ότι ο οργανισμός του αντιμετωπίζει την AI απλώς ως το επόμενο βήμα για να διευκολύνει την πρόσβαση των ανθρώπων στις διδασκαλίες του εκλιπόντος γκουρού μέσω μιας διαδικτυακής εκπαιδευτικής πλατφόρμας — όπως ακριβώς έκαναν τα βιβλία για τις προηγούμενες γενιές.
«Προχωράμε χωρίς βιασύνη, επειδή θέλουμε να βεβαιωθούμε ότι υπάρχουν δικλίδες ασφαλείας που θα αποτρέπουν την AI από το να επινοεί απαντήσεις, αντί να αντλεί από τις διδασκαλίες του Γιογκανάντα», είπε.
Ωστόσο, ο Γκοβιντανάντα υποστηρίζει ότι ένα chatbot δεν θα μπορούσε ποτέ να προσφέρει αυτό που μπορεί να δώσει στον μαθητή ένας γκουρού, είτε βρίσκεται εν ζωή είτε όχι.
«Είμαστε άνθρωποι και ψυχές», είπε. «Η τεχνολογία δεν μπορεί να το αντικαταστήσει αυτό».
Διαβάστε ακόμη
FT: Ας απολαύσουμε την ιδιαίτερη στιγμή όπου η Ελλάδα μπορεί και συμβουλεύει τη Γερμανία
Τράπεζες: Ανοίγει η βεντάλια των χορηγήσεων – Νέοι παίκτες θα διεκδικήσουν μερίδιο αγοράς
Γιατί είναι δύσκολο να πάρουμε αποφάσεις
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.