Μπαταρίες ή φυσικό αέριο – Ποιος θα κρατήσει αναμμένα τα φώτα και με τι κόστος για τους καταναλωτές

Μία από τις πιο κρίσιμες εξισώσεις της ενεργειακής μετάβασης αρχίζει να γράφεται στην ελληνική αγορά ηλεκτρισμού, καθώς η ανάπτυξη των μπαταριών αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται, αποθηκεύεται και τιμολογείται το ρεύμα. Μαζί της, όμως, φέρνει στο προσκήνιο ένα δύσκολο ερώτημα, που δεν είναι άλλο από το ποιος θα πληρώνει στο μέλλον για να παραμένουν διαθέσιμες οι υπερσύγχρονες μονάδες φυσικού αερίου όταν θα λειτουργούν όλο και λιγότερες ώρες, αλλά το ηλεκτρικό σύστημα θα εξακολουθεί να τις χρειάζεται στις δύσκολες μέρες.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η Ελλάδα βρίσκεται στη μέση ενός νέου κύκλου επενδύσεων σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο, συνολικού ύψους περίπου 2,5 δισ. ευρώ. Πρόκειται για πέντε από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές επενδύσεις στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής που αναμένεται να διαμορφώσουν τον νέο θερμικό στόλο της χώρας και να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), σε μια περίοδο κατά την οποία το ενεργειακό σύστημα αλλάζει ραγδαία. Ηδη, στο ηλεκτρικό σύστημα έχει ενταχθεί η μονάδα συνδυασμένου κύκλου της Metlen στα Ασπρα Σπίτια Βοιωτίας, ισχύος 826 MW, ενώ σε πιλοτική λειτουργία βρίσκεται η Θερμοηλεκτρική Κομοτηνής, η κοινή επένδυση της Motor Oil και της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ισχύος 877 MW. Παράλληλα, προχωρά η κατασκευή της νέας μονάδας ηλεκτροπαραγωγής στην Αλεξανδρούπολη, επένδυση της ΔΕΗ και της ΔΕΠΑ Εμπορίας, ενώ στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται επίσης η μετατροπή της λιγνιτικής μονάδας Πτολεμαΐδα 5 της ΔΕΗ σε μονάδα φυσικού αερίου, η οποία κατεβάζει εκτός απροόπτου ρολά τον προσεχή Σεπτέμβριο, καθώς και η νέα μονάδα συνδυασμένου κύκλου που προωθείται στη Λάρισα από τη ΔΕΠΑ και άλλους ιδιώτες επενδυτές.

Η κυβέρνηση βλέπει στην αποθήκευση ένα ισχυρό εργαλείο για τον περιορισμό του ακριβού φυσικού αερίου, κυρίως τις απογευματινές και βραδινές ώρες που οι τιμές του καυσίμου, όταν σταματά να παράγεται η ηλεκτρική ενέργεια από τον ήλιο, εκτοξεύονται. Την Πέμπτη 16 Ιουλίου η χαμηλότερη τιμή τις ώρες παραγωγής των φωτοβολταϊκών ήταν 0,01 ευρώ ανά μεγαβατώρα και εκτινασσόταν στα 300 ευρώ τις βραδινές ώρες που επιστρατεύονταν οι θερμικές μονάδες. Η αγορά των μπαταριών συμφωνεί ότι η αποθήκευση θα πιέσει τις τιμές προς τα κάτω και θα εξομαλύνει τις μεγάλες διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς, επισημαίνεται όμως ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη. Από περίπου 530 MW μπαταριών σήμερα, ο σχεδιασμός προβλέπει ισχύ της τάξης του 1,5 GW στον ορίζοντα των επόμενων δώδεκα μηνών και περίπου 3 GW έως το 2028. Αν προστεθεί και η αντλησιοταμίευση της Αμφιλοχίας της ΤΕΡΝΑ Ενεργεακή, η αποθηκευτική ισχύς του συστήματος θα κινηθεί κοντά στα 4 GW.

Δύο μονάδες αερίου λιγότερες

Η κυβερνητική ανάγνωση ξεκινά από τον τρόπο με τον οποίο το φυσικό αέριο επηρεάζει την τιμή του ηλεκτρισμού. Σήμερα, υπάρχουν δύο βασικές παράμετροι. Η πρώτη είναι το κόστος του καυσίμου και των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Η δεύτερη είναι ο αριθμός των μονάδων φυσικού αερίου που απαιτείται να λειτουργήσουν για να καλυφθεί η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας. Οι ιδανικές συνθήκες επομένως δεν είναι μόνο να είναι φθηνότερο το φυσικό αέριο, αλλά και να χρειάζονται λιγότερες μονάδες αερίου για να καλυφθεί η ζήτηση. Αυτόν ακριβώς τον ρόλο καλούνται να επιτελέσουν οι μπαταρίες.

Η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ παρομοιάζει την είσοδο 1,5 GW αποθήκευσης στο σύστημα ως προς την ισχύ που θα είναι διαθέσιμη στις κρίσιμες ώρες με δύο μεγάλες μονάδες των περίπου 800 MW, δηλαδή δύο μονάδες μεγέθους Κομοτηνής. Το παράδειγμα που δίνεται είναι χαρακτηριστικό. Εκεί όπου το σύστημα θα χρειαζόταν να θέσει σε λειτουργία πέντε μονάδες φυσικού αερίου, η αξιοποίηση της αποθηκευμένης ενέργειας θα μπορούσε να περιορίσει την ανάγκη στις τρεις. Αυτό με όλο το story των εξαγωγών ενέργειας στην περιοχή της ΝΑ Ευρώπης, που αποτελεί μία συνθήκη υπαρκτή στη νέα πραγματικότητα, συνεπάγεται κάποια λιγότερα έσοδα για τους ηλεκτροπαραγωγούς. Οι μπαταρίες θα φορτίζουν τις μεσημβρινές ώρες, όταν η υψηλή παραγωγή των φωτοβολταϊκών πιέζει τις τιμές σε πολύ χαμηλά ή ακόμη και αρνητικά επίπεδα και αυξάνει τις περικοπές πράσινης ενέργειας. Λίγες ώρες αργότερα, όταν ο ήλιος δύει, η αποθηκευμένη ενέργεια θα επιστρέφει στο σύστημα, περιορίζοντας την ανάγκη ένταξης ακριβότερων θερμικών μονάδων.

Τα MW δεν λένε όλη την αλήθεια

Οι επενδυτές της αγοράς αποθήκευσης συμμερίζονται την εκτίμηση ότι οι μπαταρίες θα αλλάξουν ουσιαστικά τη λειτουργία της χονδρεμπορικής αγοράς, βάζουν όμως έναν σημαντικό αστερίσκο στη σύγκριση με τις μονάδες φυσικού αερίου.
Ο πρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Συστημάτων Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας και στέλεχος της Principia, Απόστολος Πάνου, επισημαίνει ότι οι μονάδες φυσικού αερίου μπορούν να λειτουργούν όσο υπάρχει διαθέσιμο καύσιμο και το απαιτεί το σύστημα. Αντίθετα, οι μπαταρίες δεν παράγουν ενέργεια. Αποθηκεύουν ενέργεια που έχει παραχθεί νωρίτερα και μπορούν να αποδίδουν τη μέγιστη ισχύ τους για περιορισμένο χρονικό διάστημα, συνήθως δύο έως τέσσερις ώρες, πριν χρειαστούν επαναφόρτιση. Επομένως, 1 MW μπαταρίας και 1 MW μονάδας φυσικού αερίου δεν έχουν την ίδια λειτουργική αξία σε κάθε ώρα και σε κάθε συνθήκη. Εκεί όπου η επίδραση της αποθήκευσης αναμένεται να είναι ιδιαίτερα αισθητή είναι στο απογευματινό και βραδινό ράλι των τιμών. Ωστόσο, κανείς δεν εμφανίζεται πρόθυμος να προσδιορίσει εκ των προτέρων το ακριβές μέγεθος της μείωσης.

Οπως επισημαίνει ο κ. Πάνου, η τιμή στη χονδρεμπορική δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνική διαθεσιμότητα μιας μπαταρίας, αλλά και από την εμπορική στρατηγική του επενδυτή, ο οποίος αποφασίζει πότε θα φορτίσει, πότε θα αποφορτίσει και σε ποια τιμή θα διαθέσει την ενέργεια. «Δεν υπάρχει ένας μαθηματικός τύπος που να λέει ότι με τόσα MW αποθήκευσης η τιμή θα μειωθεί κατά ένα συγκεκριμένο ποσοστό», είναι η χαρακτηριστική επισήμανση. Η πραγματική εικόνα θα διαμορφωθεί όσο αυξάνεται ο αριθμός των μπαταριών και εντείνεται ο μεταξύ τους ανταγωνισμός.

Το όριο των 4-5 GW

Χρήσιμα συμπεράσματα αναζητούνται ήδη στις γειτονικές αγορές. Η Βουλγαρία έχει κινηθεί ταχύτερα στην ανάπτυξη της αποθήκευσης, χωρίς όμως να έχει εξαφανιστεί η μεγάλη διαφορά μεταξύ των χαμηλών μεσημεριανών και των υψηλότερων βραδινών τιμών, παρά το γεγονός ότι, όπως επισημαίνουν παράγοντες του κλάδου, η εικόνα έχει βελτιωθεί. Κατά την εκτίμηση ηλεκτροπαραγωγών, το 1,5 GW μπαταριών στην Ελλάδα δεν αρκεί ακόμη για να μεταβάλει ριζικά τον τρόπο διαμόρφωσης των τιμών.
«Το μεσημέρι οι μπαταρίες θα συνεχίσουν να βρίσκουν πολύ χαμηλές ή αρνητικές τιμές για να φορτίζουν, καθώς δεν θα είναι αρκετές ώστε να απορροφούν το σύνολο του πλεονάσματος. Αντίστοιχα, το βράδυ δεν θα είναι ακόμη τόσες πολλές ώστε να ανταγωνίζονται επιθετικά μεταξύ τους και να συμπιέζουν δραστικά την τιμή που διαμορφώνουν οι μονάδες φυσικού αερίου», σημειώνεται.
Η ουσιαστική αλλαγή, σύμφωνα με αυτή την εκτίμηση, θα αρχίσει να γίνεται περισσότερο ορατή όταν η εγκατεστημένη ισχύς των μπαταριών προσεγγίσει τα 4 έως 5 GW, δηλαδή από το 2028 και μετά.

Γιατί οι μπαταρίες δεν αρκούν

Για τους ηλεκτροπαραγωγούς, η συζήτηση δεν σταματά στις τιμές. Επεκτείνεται στην ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος. Ο γενικός διευθυντής του Ελληνικού Συνδέσμου Ανεξάρτητων Ηλεκτροπαραγωγών (ΕΣΑΗ), Γιώργος Στάμτσης, επισημαίνει ότι οι θερμικές μονάδες, όπως και τα μεγάλα υδροηλεκτρικά, διαθέτουν περιστρεφόμενους στροβίλους και προσφέρουν αδράνεια στο σύστημα.

Την ικανότητα δηλαδή του δικτύου να αντιστέκεται σε απότομες μεταβολές όταν συμβεί μια βλάβη ή μια ξαφνική απώλεια παραγωγής. Με απλά λόγια, η κινητική ενέργεια που βρίσκεται αποθηκευμένη στους στροβίλους αυτούς μπορεί να λειτουργήσει ως ένα σχεδόν ακαριαίο «μαξιλάρι» σε μια σοβαρή διαταραχή, συγκρατώντας τις απότομες μεταβολές της συχνότητας.
Το ζήτημα της αδράνειας επανήλθε με ένταση στην ευρωπαϊκή συζήτηση μετά το μεγάλο μπλακ άουτ στην Ιβηρική Χερσόνησο πριν από περίπου 1,5 χρόνο. Οι μπαταρίες μπορούν, με κατάλληλο τεχνικό εξοπλισμό και προηγμένα συστήματα ελέγχου, να προσφέρουν αντίστοιχες υπηρεσίες. Δεν είναι όμως σήμερα όλα τα συστήματα αποθήκευσης σχεδιασμένα γι’ αυτή τη λειτουργία.

Οταν δεν έχει ήλιο και άνεμο

Επιπλέον, για να δώσει ενέργεια μια μπαταρία πρέπει προηγουμένως να έχει φορτίσει. Σε ημέρες υψηλής παραγωγής ΑΠΕ η περίσσεια πράσινης ενέργειας αποθηκεύεται και επιστρέφει στο σύστημα το απόγευμα. Τι συμβαίνει όμως όταν υπάρχει αφρικανική σκόνη ή για παρατεταμένο διάστημα δεν φυσάει και η ηλιοφάνεια είναι περιορισμένη; Η παραγωγή των ΑΠΕ μπορεί να παραμένει χαμηλή για πολλές ώρες ή ημέρες και η διαθέσιμη πράσινη ενέργεια να κατευθύνεται στην άμεση κάλυψη της κατανάλωσης, χωρίς να περισσεύει επαρκής ποσότητα για τη φόρτιση των μπαταριών.
Για τον λόγο αυτό, οι ηλεκτροπαραγωγοί επιμένουν ότι το σύστημα εξακολουθεί να χρειάζεται κατανεμόμενη ισχύ, δηλαδή μονάδες που μπορούν να λειτουργήσουν όταν ζητηθεί ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες. Εδώ, σύμφωνα με την αγορά, αρχίζει το οικονομικό πρόβλημα των μονάδων φυσικού αερίου.
Οσο περισσότερες ΑΠΕ εισέρχονται στο σύστημα, τόσο μειώνεται η ενέργεια που παράγουν οι θερμικές μονάδες. Οι μονάδες, όμως, εξακολουθούν να έχουν σταθερά και κεφαλαιουχικά κόστη, να χρειάζονται προσωπικό, συντήρηση και τεχνική ετοιμότητα. Οσο οι ώρες λειτουργίας περιορίζονται, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τις μονάδες να ανακτήσουν τα σταθερά και επενδυτικά τους κόστη μόνο από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας, επομένως πρέπει να βρουν ένα άλλο τρόπο να αντισταθμίσουν τις απώλειες εσόδων.

Το όριο των τριών ωρών

Ο ΕΣΑΗ υποστηρίζει ότι οι ευρωπαϊκές αναλύσεις επάρκειας του ENTSO-E (Ευρωπαϊκός Σύνδεσμος των Διαχειριστών Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας) δείχνουν ότι υπάρχουν μονάδες στην Ελλάδα που μπορεί να αντιμετωπίζουν πρόβλημα οικονομικής βιωσιμότητας. Εάν όμως αποσυρθούν χωρίς να αντικατασταθούν από άλλη αξιόπιστη ισχύ, το ελληνικό σύστημα μπορεί να υπερβεί το αποδεκτό επίπεδο κινδύνου.

Στην Ελλάδα το όριο αξιοπιστίας έχει προσδιοριστεί στις τρεις ώρες ετησίως ως προς την πιθανότητα το σύστημα να μην μπορεί να καλύψει πλήρως τη ζήτηση. Η νέα μελέτη επάρκειας του ΑΔΜΗΕ, η οποία συζητείται με το ΥΠΕΝ αλλά φαίνεται να υπάρχουν αποκλίσεις ως προς τις παραδοχές της, καλείται να απαντήσει πόση αξιόπιστη ισχύ χρειάζεται πραγματικά η χώρα, συνυπολογίζοντας τις μπαταρίες, την αντλησιοταμίευση, τις ΑΠΕ, τις διασυνδέσεις και την εξέλιξη της ζήτησης.

Στην κυβέρνηση η συζήτηση για έναν Μηχανισμό Επάρκειας Ισχύος, το λεγόμενο CRM (Capacity Remuneration Mechanism), για την ενίσχυση αυτών των μονάδων βρίσκεται ακόμη σε φάση αξιολόγησης.
Κυβερνητικές πηγές, δε, αναφέρουν ότι δεν έχει κριθεί εάν απαιτείται μηχανισμός, ποιας έκτασης θα πρέπει να είναι και πότε θα χρειαστεί να ενεργοποιηθεί. Το ΥΠΕΝ επιχειρεί να αποφύγει δύο αντίθετους κινδύνους: να πληρώνει μονάδες φυσικού αερίου για να παραμένουν διαθέσιμες ενώ το σύστημα δεν τις χρειάζεται ή να υποτιμήσει τις ανάγκες επάρκειας και να διαπιστώσει πολύ αργά ότι δεν υπάρχουν αρκετές εφεδρείες.

Ο ΕΣΑΗ προκρίνει αντί του μηχανισμού τη δημιουργία μιας οργανωμένης αγοράς διαθέσιμης ισχύος. Ο ΑΔΜΗΕ θα προσδιορίζει πόση αξιόπιστη ισχύ χρειάζεται το σύστημα και θα προμηθεύεται την απαιτούμενη ποσότητα μέσα από ανταγωνιστικές διαδικασίες, στις οποίες θα μπορούν να συμμετέχουν διαφορετικές τεχνολογίες ανάλογα με την πραγματική συμβολή τους στην επάρκεια.
Ο κ. Στάμτσης αναφέρει ότι η πρόταση προβλέπει ένα μοντέλο reliability options. Οι παραγωγοί θα λαμβάνουν σταθερό έσοδο για να παραμένουν διαθέσιμοι. Οταν όμως η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας υπερβαίνει ένα προκαθορισμένο όριο (strike price), θα επιστρέφουν τη διαφορά. Με αυτόν τον τρόπο οι μονάδες αποκτούν προβλέψιμο έσοδο χωρίς να διατηρούν το σύνολο των υπερεσόδων σε περιόδους ακραίων τιμών και έτσι το πρόσθετο κόστος -πάνω από το strike price- δεν θα περάσει με τον ίδιο τρόπο στους προμηθευτές και τελικά στους καταναλωτές.

Διαβάστε ακόμη

Καύσιμα: Φόβοι για νέο, ισχυρότερο κύμα ανατιμήσεων από την αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή – 17% πάνω η τιμή του diesel μέσα σε έναν μήνα

Μια σπάνια κατοικία πάνω στη θάλασσα της Αργολίδας με έμπνευση την ελληνική μυθολογία

Το τέλος των influencers; Πώς το clipping έγινε μια βιομηχανία εκατομμυρίων

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα