Για περισσότερο από μία δεκαετία, η συμμετοχή σε μια πολλά υποσχόμενη νεοφυή επιχείρηση θεωρούνταν για χιλιάδες νέους επαγγελματίες ένας από τους πιο αποδοτικούς τρόπους δημιουργίας προσωπικής περιουσίας. Η λογική ήταν απλή: χαμηλότερες αποδοχές στην αρχή, αλλά συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο μιας εταιρείας που θα μπορούσε αργότερα να αξίζει δισεκατομμύρια. Σήμερα, όμως, αυτό το μοντέλο φαίνεται να αλλάζει αισθητά. Οι νεότερες ηλικίες προσλαμβάνονται δυσκολότερα σε θέσεις που συνοδεύονται από δικαιώματα συμμετοχής στην ιδιοκτησία, ενώ η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης αναδιαμορφώνει τόσο τις ανάγκες των επιχειρήσεων όσο και τον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται η αξία στις start ups.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η συμμετοχή εργαζομένων ηλικίας κάτω των 30 ετών στα προγράμματα διάθεσης μετοχών έχει περιοριστεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Από περίπου 8% των συνολικών χορηγήσεων, το ποσοστό έχει υποχωρήσει κοντά στο 3%, αντανακλώντας μια βαθύτερη μεταβολή στο οικοσύστημα της καινοτομίας.
Τα στοιχεία αυτά προκύπτουν από βάση δεδομένων που περιλαμβάνει χιλιάδες ιδιωτικές επιχειρήσεις και περισσότερους από εκατό χιλιάδες μετόχους, ενώ η εικόνα συμβαδίζει με ευρύτερες ακαδημαϊκές έρευνες που εξετάζουν την αγορά εργασίας σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.
Λιγότερες ευκαιρίες για συμμετοχή στην αξία
Η υποχώρηση των ποσοστών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι εταιρείες σταμάτησαν να προσφέρουν μετοχές στους εργαζομένους τους. Αντίθετα, δείχνει ότι ολοένα και λιγότεροι νέοι καταφέρνουν να προσληφθούν στις θέσεις που συνοδεύονται από τέτοιου είδους παροχές.
Η εικόνα αυτή συνδέεται με μια συνολικότερη μετατόπιση στην αγορά των νεοφυών επιχειρήσεων. Τα επενδυτικά κεφάλαια συγκεντρώνονται πλέον σε πολύ μικρότερο αριθμό εταιρειών, κυρίως σε εκείνες που δραστηριοποιούνται στην τεχνητή νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια. Παράλληλα, ολοένα περισσότερες start ups δημιουργούνται και διοικούνται από έναν μόνο ιδρυτή, γεγονός που περιορίζει τον αριθμό των ανθρώπων που συμμετέχουν στο μετοχικό κεφάλαιο από τα πρώτα στάδια ανάπτυξης.
Όπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς, οι νεότεροι εργαζόμενοι δεν αποκλείονται συνειδητά από τα προγράμματα συμμετοχής στην εταιρική ιδιοκτησία. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι προσλαμβάνονται πολύ λιγότερο συχνά στις αντίστοιχες θέσεις, καθώς οι επιχειρήσεις λειτουργούν πλέον με αισθητά μικρότερες ομάδες προσωπικού.
Όσο περιορίζονται οι προσλήψεις στα πρώτα στάδια μιας εταιρείας, τόσο μικρότερο γίνεται και το ποσοστό των μετοχών που καταλήγει σε εργαζομένους νεαρής ηλικίας.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει την αγορά εργασίας
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από πανεπιστημιακές μελέτες που εξετάζουν την επίδραση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης στην απασχόληση.
Αναλύοντας στοιχεία μισθοδοσίας εκατομμυρίων εργαζομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες, ερευνητές διαπίστωσαν ότι μετά την ευρεία διάδοση των εφαρμογών generative AI η απασχόληση εργαζομένων ηλικίας 22 έως 25 ετών μειώθηκε κατά περίπου 13% στα επαγγέλματα που θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένα στις νέες τεχνολογίες.
Ανάμεσα στους κλάδους που επηρεάστηκαν περισσότερο περιλαμβάνονται η ανάπτυξη λογισμικού και η υποστήριξη πελατών, όπου μεγάλο μέρος των εργασιών μπορεί πλέον να υποστηρίζεται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Την ίδια στιγμή, η εικόνα για τους μεγαλύτερους εργαζόμενους είναι διαφορετική. Στις ίδιες ειδικότητες, η απασχόληση όσων έχουν ξεπεράσει τα 30 χρόνια αυξήθηκε από 6% έως και 12%, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι επιχειρήσεις επιλέγουν πλέον περισσότερο έμπειρο προσωπικό.
Η εξέλιξη αυτή έχει άμεση επίδραση και στη διανομή μετοχικών δικαιωμάτων. Όταν μειώνονται οι προσλήψεις νέων μηχανικών, προγραμματιστών και στελεχών υποστήριξης, περιορίζεται αντίστοιχα και ο αριθμός όσων αποκτούν συμμετοχή στην ιδιοκτησία των εταιρειών.
Τα επενδυτικά κεφάλαια στρέφονται σχεδόν αποκλειστικά στην AI
Παράλληλα, η κατεύθυνση των επενδύσεων γίνεται ολοένα και πιο συγκεντρωμένη.
Περισσότερο από το 60% των κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών που επενδύθηκαν κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 διοχετεύθηκαν σε εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, ποσοστό που αποτελεί ιστορικό υψηλό για τον κλάδο.
Οι αποτιμήσεις αντανακλούν τη νέα πραγματικότητα. Μια εταιρεία που αναπτύσσει βασικά μοντέλα AI μπορεί πλέον να αποτιμάται κατά μέσο όρο κοντά στα 300 εκατ. δολάρια σε γύρο χρηματοδότησης Series A, όταν αντίστοιχη επιχείρηση άλλου κλάδου αποτιμάται περίπου στα 55 εκατ. δολάρια.
Παράλληλα, ανοδικά κινούνται συνολικά οι αποτιμήσεις των νεοφυών επιχειρήσεων. Η μέση αποτίμηση ενός γύρου Series A έφθασε σε ιστορικό υψηλό περίπου 78,7 εκατ. δολαρίων, σημειώνοντας ετήσια αύξηση 37%, ενώ και οι αποτιμήσεις των αρχικών γύρων χρηματοδότησης (seed) συνέχισαν να κινούνται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα.
Ωστόσο, η αύξηση των αποτιμήσεων δεν συνεπάγεται αυτόματα και υψηλότερες αποδόσεις για τους επενδυτές. Όσο ακριβότερη γίνεται η είσοδος σε μια πολλά υποσχόμενη εταιρεία, τόσο μεγαλύτερη ανάπτυξη θα πρέπει να επιτύχει στο μέλλον προκειμένου να δικαιολογήσει το κόστος της επένδυσης.
Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, όπου οι αποτιμήσεις παραμένουν ιδιαίτερα υψηλές, αν και το ύψος των νέων γύρων χρηματοδότησης έχει αρχίσει να αποκλιμακώνεται σε σχέση με τα προηγούμενα ιστορικά υψηλά.
Οι εταιρείες περνούν σε λιγότερους ιδρυτές
Εκτός από τη μεταβολή στις προσλήψεις, αλλάζει σταδιακά και η δομή των ίδιων των νεοφυών επιχειρήσεων. Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται αισθητά το ποσοστό των start ups που δημιουργούνται από έναν μόνο ιδρυτή, περιορίζοντας έτσι τον αριθμό όσων συμμετέχουν εξαρχής στην εταιρική ιδιοκτησία.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι εταιρείες με έναν ιδρυτή αντιπροσωπεύουν πλέον περίπου το ένα τέταρτο των νέων επιχειρήσεων, όταν πριν από λίγα χρόνια το αντίστοιχο ποσοστό ήταν σχεδόν το μισό. Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και σε άλλες μεγάλες πλατφόρμες διαχείρισης μετοχικών προγραμμάτων, όπου οι μονοπρόσωπες ιδρυτικές ομάδες αυξάνονται διαρκώς, ακόμη κι αν τελικά μόνο ένα μέρος τους καταφέρνει να προσελκύσει κεφάλαια από venture capital.
Η αλλαγή αυτή έχει άμεση επίδραση και στη μετοχική σύνθεση. Οι ιδρυτές διατηρούν πλέον μεγαλύτερα ποσοστά στις εταιρείες τους, καθώς σε κάθε νέο γύρο χρηματοδότησης εκχωρούν μικρότερο ποσοστό στους επενδυτές σε σχέση με το παρελθόν. Παράλληλα, οι λεγόμενοι «down rounds», δηλαδή οι χρηματοδοτήσεις με χαμηλότερη αποτίμηση από την προηγούμενη, εμφανίζονται πλέον πολύ πιο σπάνια, γεγονός που ενισχύει ακόμη περισσότερο τη διαπραγματευτική θέση των ιδρυτών.
Το αποτέλεσμα είναι ότι όλο και λιγότεροι εργαζόμενοι αποκτούν θέση στον πίνακα των μετόχων μιας αναπτυσσόμενης εταιρείας. Το μετοχικό κεφάλαιο συγκεντρώνεται σε μικρότερο αριθμό προσώπων, ενώ η ευκαιρία συμμετοχής περιορίζεται κυρίως στους βασικούς συντελεστές της επιχείρησης.
Η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει μια τάση που είχε ήδη ξεκινήσει
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η μετάβαση προς μικρότερες ομάδες ιδρυτών δεν αποτελεί αποκλειστικά αποτέλεσμα της τεχνητής νοημοσύνης. Πρόκειται για μια τάση που είχε ήδη εμφανιστεί τα προηγούμενα χρόνια και επιταχύνθηκε χάρη στις νέες τεχνολογίες.
Η διαθεσιμότητα εξελιγμένων εργαλείων λογισμικού, υπηρεσιών cloud και εφαρμογών generative AI επιτρέπει πλέον σε έναν επιχειρηματία να αναπτύξει μόνος του προϊόντα και υπηρεσίες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια απαιτούσαν ολόκληρες ομάδες μηχανικών, προγραμματιστών και αναλυτών.
Έτσι, μια start up μπορεί να ξεκινήσει τη λειτουργία της με αισθητά λιγότερους εργαζομένους, διατηρώντας χαμηλότερο λειτουργικό κόστος αλλά και μικρότερη ανάγκη διανομής μετοχών.
Είναι πράγματι η AI ο βασικός υπαίτιος;
Το κατά πόσο η τεχνητή νοημοσύνη ευθύνεται για τη συρρίκνωση των θέσεων εργασίας αρχικού επιπέδου εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης.
Μία σχολή σκέψης θεωρεί ότι τα συστήματα AI αντικαθιστούν ήδη σημαντικό μέρος των εργασιών που μέχρι πρόσφατα αναλάμβαναν νέοι εργαζόμενοι, ιδιαίτερα σε επαγγέλματα όπως ο προγραμματισμός, η ανάλυση δεδομένων και η εξυπηρέτηση πελατών.
Μια δεύτερη άποψη υποστηρίζει ότι η πραγματική αιτία είναι η επιβράδυνση της αγοράς εργασίας και η μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα των επιχειρήσεων στις προσλήψεις, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται απλώς ως εύκολη εξήγηση για μια ευρύτερη οικονομική συγκυρία.
Ορισμένοι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η χαμηλή κινητικότητα στην αγορά εργασίας αντανακλά κυρίως περιορισμένες προσλήψεις και λιγότερες αποχωρήσεις προσωπικού, χωρίς να υπάρχουν ακόμη αδιάσειστα στοιχεία ότι η αυτοματοποίηση έχει αντικαταστήσει μαζικά ανθρώπινες θέσεις εργασίας.
Από την άλλη πλευρά, ερευνητές που μελέτησαν αναλυτικά τα στοιχεία επισημαίνουν ότι ακόμη και όταν αφαιρούνται από την ανάλυση οι εταιρείες τεχνολογίας ή λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως τα επιτόκια και οι οικονομικές συνθήκες, η υποχώρηση της απασχόλησης στις νεότερες ηλικίες παραμένει εμφανής. Μάλιστα, η τάση συνεχίστηκε και μέσα στο 2026, χωρίς να παρουσιάζει σημάδια αντιστροφής.
Η σημασία για εργαζόμενους και επενδυτές
Η διάκριση αυτή δεν είναι θεωρητική. Αν η τεχνητή νοημοσύνη αντικαθιστά μόνιμα θέσεις εργασίας αρχικού επιπέδου, τότε ακόμη και μια ισχυρή οικονομική ανάκαμψη δύσκολα θα επαναφέρει τις ίδιες ευκαιρίες που υπήρχαν πριν από λίγα χρόνια. Αντίθετα, αν το φαινόμενο οφείλεται κυρίως στην οικονομική επιβράδυνση, η αγορά θα μπορούσε σταδιακά να επανέλθει σε πιο φυσιολογικούς ρυθμούς προσλήψεων.
Η πραγματικότητα πιθανότατα βρίσκεται κάπου ανάμεσα στις δύο ερμηνείες. Οι επιχειρήσεις γίνονται μικρότερες, αξιοποιούν περισσότερο την αυτοματοποίηση και προσλαμβάνουν πιο επιλεκτικά, ενώ οι επενδυτές εμφανίζονται πρόθυμοι να χρηματοδοτήσουν εταιρείες με λιγότερο προσωπικό αλλά μεγαλύτερη παραγωγικότητα.
Για όσους εξετάζουν σήμερα μια επαγγελματική πρόταση από κάποια start up, η αξία των stock options εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό κίνητρο. Ωστόσο, η πραγματική αξία τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: το ποσοστό συμμετοχής που προσφέρεται, την αποτίμηση της εταιρείας, την τιμή άσκησης των δικαιωμάτων και, κυρίως, το αν η επιχείρηση θα καταφέρει να εξαγοραστεί ή να εισαχθεί στο χρηματιστήριο.
Παρότι η αγορά των δημόσιων εγγραφών και των εξαγορών εμφανίζει σημάδια ανάκαμψης μετά από μια παρατεταμένη περίοδο στασιμότητας, τα πιθανά οικονομικά οφέλη κατανέμονται πλέον σε μικρότερο αριθμό μετόχων. Σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία, οι ομάδες εργαζομένων που συμμετέχουν στο μετοχικό κεφάλαιο είναι μικρότερες, μεγαλύτερης ηλικίας και περισσότερο εξειδικευμένες, γεγονός που αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται πλούτος στο οικοσύστημα των νεοφυών επιχειρήσεων.
Διαβάστε ακόμη
Ελληνικά ομόλογα: Γιατί η χώρα δανείζεται πλέον με μικρότερο ρίσκο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.