Η νέα άνοδος των αποδόσεων στις ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων αρχίζει να περνά από τις οθόνες των traders στην πραγματική οικονομία. Το ακριβότερο κρατικό χρήμα μεταφράζεται σταδιακά σε υψηλότερο κόστος δανεισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα επιβαρύνει τους κρατικούς προϋπολογισμούς, περιορίζοντας τον διαθέσιμο χώρο για δαπάνες, επενδύσεις και φορολογικές ελαφρύνσεις.
Οι πρώτες επιπτώσεις είναι ήδη ορατές στην αγορά κατοικίας. Στη Γερμανία και την Ιταλία σύμφωνα με το Euronews τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων έχουν αρχίσει να κινούνται ανοδικά, καθώς οι τράπεζες προσαρμόζουν την τιμολόγησή τους στο νέο περιβάλλον. Η σύνδεση, πάντως, δεν είναι ίδια σε όλες τις χώρες: στην Ιταλία, για παράδειγμα, τα στεγαστικά σταθερού επιτοκίου ακολουθούν περισσότερο τα swaps σε ευρώ παρά απευθείας τις αποδόσεις των κρατικών τίτλων.
Σε γενικές γραμμές, όμως, όταν αυξάνεται το κόστος χρηματοδότησης των κυβερνήσεων, είναι δύσκολο να μείνει ανεπηρέαστος ο ιδιωτικός τομέας. Τα κρατικά ομόλογα λειτουργούν ως βασικό σημείο αναφοράς για την τιμολόγηση του χρήματος, ενώ τόσο οι κρατικές όσο και οι ιδιωτικές αποδόσεις επηρεάζονται από τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό και τη νομισματική πολιτική.
Όπως επισημαίνει ο Ρόμπερτ Τίμπερ, επικεφαλής στρατηγικής σταθερού εισοδήματος της BCA, οι εκτιμήσεις για την πορεία της νομισματικής πολιτικής εξακολουθούν να αποτελούν τον σημαντικότερο παράγοντα για το κόστος δανεισμού τόσο του Δημοσίου όσο και του ιδιωτικού τομέα.
Ενέργεια και πληθωρισμός ανεβάζουν τις αποδόσεις
Οι ευρωπαϊκές αγορές κρατικού χρέους βρέθηκαν υπό έντονες πιέσεις, με τη γαλλική 10ετία να φθάνει σε υψηλό 17 ετών και το γερμανικό 10ετές Bund στα υψηλότερα επίπεδα από το 2011.
Καθοριστικό ρόλο στην αναταραχή έχει η γεωπολιτική αβεβαιότητα. Η υποχώρηση των προσδοκιών για γρήγορη αποκλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν έδωσε νέα ώθηση στις ενεργειακές τιμές, ενισχύοντας παράλληλα τους φόβους ότι ο πληθωρισμός στην Ευρώπη μπορεί να αποδειχθεί πιο επίμονος.
Ο Τίμπερ σημειώνει ότι μετά τη διατάραξη των θαλάσσιων μεταφορών μέσω των Στενών του Ορμούζ, οι ευρωπαϊκές αποδόσεις έχουν γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητες στις μεταβολές των τιμών της ενέργειας. Ενώ στην αρχή της σύγκρουσης κυριαρχούσε το πετρέλαιο, πλέον αυξανόμενη πίεση προκαλεί και το φυσικό αέριο.
Οι τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου έχουν υπερδιπλασιαστεί από την αρχή του έτους. Τα συμβόλαια TTF της Ολλανδίας, που αποτελούν το βασικό ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς, ανέβηκαν από τα 29 ευρώ στα 63,80 ευρώ ανά μεγαβατώρα έως τις 20 Αυγούστου.
Η μεταβολή αυτή έχει αρχίσει να αλλάζει και τις προσδοκίες για την ΕΚΤ. Ο Ιωάννης Σόκος, στρατηγικός αναλυτής της Deutsche Bank Research, επισημαίνει ότι η αγορά προεξοφλεί πλέον περισσότερες αυξήσεις επιτοκίων. Το αναμενόμενο τρίμηνο επιτόκιο για τον Δεκέμβριο του 2027 έχει ενισχυθεί κατά 12 μονάδες βάσης μέσα σε λίγες ημέρες.
Στις πιέσεις προστίθεται και η αυξημένη προσφορά κρατικού χρέους, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επέστρεψαν στις αγορές ομολόγων μετά τη θερινή ανάπαυλα.
Η πρώτη επίπτωση στα στεγαστικά
Η Γερμανία είναι από τις χώρες όπου η σύνδεση μεταξύ κρατικών αποδόσεων και στεγαστικών επιτοκίων είναι περισσότερο άμεση. Η Interhyp AG εκτιμά ότι τα 20ετή στεγαστικά σταθερού επιτοκίου θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά επτά μονάδες βάσης μέσα σε μία εβδομάδα, από μέσο επίπεδο 4,32%.
Η Dr Klein Privatkunden AG αναφέρει ότι ορισμένες τράπεζες έχουν ήδη προχωρήσει σε αυξήσεις. Σύμφωνα με τον Φλόριαν Πφαφίνγκερ, αρκετά πιστωτικά ιδρύματα αναθεωρούν καθημερινά την τιμολόγηση των στεγαστικών, με αποτέλεσμα οι υποψήφιοι δανειολήπτες να διαθέτουν συχνά μόλις δύο ή τρεις ημέρες για να κατοχυρώσουν μια προσφορά με τους προηγούμενους όρους.
Η κίνηση είναι σημαντική, καθώς η απόδοση του 10ετούς Bund αυξήθηκε από περίπου 2,85% στις 26 Ιουνίου σε 3,26% στις 20 Αυγούστου.
Διαφορετική είναι προς το παρόν η εικόνα στη Γαλλία. Παρά το γεγονός ότι η απόδοση του 10ετούς γαλλικού τίτλου έχει ξεπεράσει το 4,1%, η άνοδος δεν έχει ακόμη μεταφερθεί αισθητά στα στεγαστικά. Η Pretto τοποθετεί το μέσο επιτόκιο ενός 20ετούς δανείου περίπου μεταξύ 3% και 3,5%, ενώ η Cafpi ανέφερε επίπεδο 3,31%.
Οι γαλλικές τράπεζες βασίζονται περισσότερο στο επιτόκιο καταθέσεων της ΕΚΤ. Παράλληλα, τα υψηλά επίπεδα αποταμιεύσεων των νοικοκυριών τούς προσφέρουν άφθονη και σχετικά φθηνή ρευστότητα, περιορίζοντας την ανάγκη να ακολουθούν άμεσα τις αποδόσεις των κρατικών τίτλων.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Γαλλία θα μείνει ανεπηρέαστη. Ο συνιδρυτής της Pretto, Πιερ Σαπόν, εκτιμά ότι αν οι πληθωριστικές πιέσεις επιμείνουν και οδηγήσουν την ΕΚΤ σε νέες αυξήσεις, τα στεγαστικά θα μπορούσαν να ακριβύνουν κατά 10 έως 20 μονάδες βάσης.
Η επόμενη απόφαση της ΕΚΤ αναμένεται στις 10 Σεπτεμβρίου, ενώ νέα συνεδρίαση θα πραγματοποιηθεί στις 29 Οκτωβρίου.
Στην Ιταλία έχουν ήδη εμφανιστεί πρώιμες ενδείξεις ανατιμολόγησης. Τα μέσα επιτόκια για 20ετή στεγαστικά σταθερού επιτοκίου βρίσκονταν στο 3,50%, ενώ μικρότερες τράπεζες είχαν αρχίσει να αυξάνουν τις χρεώσεις τους από τις αρχές Αυγούστου.
Η απόδοση του ιταλικού 10ετούς αυξήθηκε από 3,86% στις 4 Αυγούστου σε 4,08% στις 20 Αυγούστου. Αν τα swaps σε ευρώ παραμείνουν υψηλά, τα μέσα επιτόκια των 20ετών στεγαστικών είναι πιθανό να ξεπεράσουν το 3,5% μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Στην Ισπανία, αντίθετα, η αντίδραση είναι στενότερα συνδεδεμένη με τις κινήσεις της ΕΚΤ. Μετά την αύξηση του επιτοκίου καταθέσεων από 2% σε 2,25%, ορισμένες τράπεζες αύξησαν τα στεγαστικά τους κατά 0,2 έως 0,5 ποσοστιαίες μονάδες. Το μέσο σταθερό επιτόκιο στα δάνεια που υπογράφηκαν τον Μάιο ανερχόταν σε 2,96%.
Ο ακριβότερος λογαριασμός για τα κράτη
Η δεύτερη και πιο αργή επίπτωση της ανόδου των αποδόσεων αφορά τα δημόσια οικονομικά. Οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες διαθέτουν ήδη ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα χρέους. Το 2025, η Γαλλία είχε χρέος περίπου 3,3 τρισ. ευρώ, η Ιταλία 3 τρισ. ευρώ, η Γερμανία 2,7 τρισ. και η Ισπανία 1,6 τρισ. ευρώ, σύμφωνα με το ΔΝΤ.
Η επιβάρυνση δεν εμφανίζεται αμέσως, επειδή τα υφιστάμενα ομόλογα εξακολουθούν να πληρώνουν το κουπόνι με το οποίο εκδόθηκαν. Το πρόβλημα μεγαλώνει σταδιακά, καθώς παλαιότερο χρέος λήγει και πρέπει να αναχρηματοδοτηθεί με τις υψηλότερες σημερινές αποδόσεις.
Οι ετήσιες ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες υπολογίζονται περίπου στο 24% του ΑΕΠ για την Ιταλία, 21% για τη Γαλλία και 15% για τη Γερμανία και την Ισπανία. Όσο περισσότερο διαρκεί το περιβάλλον υψηλών αποδόσεων, τόσο μεγαλύτερο μέρος του συνολικού χρέους θα αντικαθίσταται από ακριβότερες εκδόσεις.
Η Ιταλία αναμένεται να εξακολουθήσει να έχει τις υψηλότερες δαπάνες τόκων ως ποσοστό του ΑΕΠ, όμως η μεγαλύτερη επιδείνωση προβλέπεται στη Γαλλία, όπου ο λογαριασμός των τόκων εκτιμάται ότι θα διπλασιαστεί έως το 2031.
Σύμφωνα με τον Σόκο, Γαλλία και Ιταλία είναι περισσότερο ευάλωτες από Γερμανία και Ισπανία. Η Ιταλία διαθέτει υψηλότερο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, αλλά μικρότερο δημοσιονομικό έλλειμμα, ιστορικό πρωτογενών πλεονασμάτων και καλύτερη εξωτερική θέση. Η Γαλλία, αντίθετα, αντιμετωπίζει μεγαλύτερο έλλειμμα και πολιτική αβεβαιότητα γύρω από τον τρόπο περιορισμού του.
Η αύξηση των τόκων δεν σημαίνει υποχρεωτικά άμεσες φορολογικές αυξήσεις. Σημαίνει όμως ότι μεγαλύτερο τμήμα των κρατικών εσόδων θα κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του χρέους, αφήνοντας λιγότερους πόρους για δημόσιες υπηρεσίες, κοινωνικές παροχές, επενδύσεις ή μειώσεις φόρων.
Το κρίσιμο ζήτημα, σύμφωνα με τον Τίμπερ, δεν είναι μόνο πόσο υψηλές είναι οι αποδόσεις αλλά γιατί βρίσκονται σε αυτά τα επίπεδα. Υψηλότερα επιτόκια μπορούν να είναι διαχειρίσιμα όταν συνοδεύουν ισχυρότερη ανάπτυξη και μεγαλύτερο ονομαστικό ΑΕΠ. Ο πραγματικός κίνδυνος αρχίζει όταν οι επενδυτές ζητούν μεγαλύτερο ασφάλιστρο επειδή αμφιβάλλουν για τη δυνατότητα μιας κυβέρνησης να ελέγξει το χρέος της.
Σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: υψηλότερες αποδόσεις αυξάνουν τις δαπάνες τόκων, η δημοσιονομική θέση επιδεινώνεται και οι επενδυτές απαιτούν ακόμη μεγαλύτερη απόδοση για να αναλάβουν τον κίνδυνο. Και τότε η αναταραχή στην αγορά ομολόγων παύει οριστικά να αποτελεί υπόθεση μόνο των αγορών.
Διαβάστε ακόμη
Τουρισμός για Oλους 2026-2027: Ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα της πρώτης φάσης
Μύκονος: Το ημερολόγιο «πρόδωσε» περίπτερο – Στο φως αποδείξεις 90.000 ευρώ που δεν εκδόθηκαν
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.