Η νέα στρατιωτική κλιμάκωση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν φέρνει την ελληνική ναυτιλία αντιμέτωπη με ένα περιβάλλον που θυμίζει τις πιο δύσκολες περιόδους της σύγχρονης ναυτικής ιστορίας.
Για τις ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες, που διαχειρίζονται τον μεγαλύτερο στόλο δεξαμενόπλοιων στον κόσμο και διατηρούν καθημερινή παρουσία στον Περσικό Κόλπο, τα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελεί πλέον απλώς έναν κρίσιμο εμπορικό διάδρομο. Έχει εξελιχθεί σε μια ζώνη υψηλού επιχειρησιακού κινδύνου, όπου κάθε απόφαση μπορεί να κρίνει την ασφάλεια πληρωμάτων, πλοίων και φορτίων.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με στελέχη του κλάδου, δεν είναι μόνο οι πύραυλοι ή οι επιθέσεις κατά πλοίων. Είναι οι λεγόμενοι «αόρατοι κίνδυνοι» που πολλαπλασιάζονται όσο βαθαίνει η σύγκρουση: ηλεκτρονικές παρεμβολές στα συστήματα πλοήγησης, αιφνιδιαστικές αλλαγές στους κανόνες διέλευσης, στρατιωτικές οδηγίες που μεταβάλλονται μέσα σε λίγες ώρες και ένα επιχειρησιακό περιβάλλον στο οποίο η εικόνα της προηγούμενης ημέρας μπορεί να έχει ήδη ξεπεραστεί.
Για πολλές ελληνικές εταιρείες, ο σχεδιασμός ενός ταξιδιού δεν γίνεται πλέον εβδομάδες πριν από τον απόπλου. Αναθεωρείται καθημερινά, ακόμη και λίγες ώρες πριν το πλοίο προσεγγίσει την περιοχή. Οι ειδικοί της EOS Risk Group επισημαίνουν ότι η φύση της απειλής έχει αλλάξει.
Εκτός από τις πυραυλικές επιθέσεις ή τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αυξάνονται οι περιπτώσεις ηλεκτρονικού πολέμου. Τα περιστατικά GPS και GNSS spoofing ή jamming εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα, με αποτέλεσμα τα συστήματα πλοήγησης να εμφανίζουν λανθασμένη θέση του πλοίου ή ακόμη και να παύουν να λειτουργούν αξιόπιστα. Η κρίση ανέδειξε μια νέα πραγματικότητα για τη ναυτιλία.
Η πληροφορία έχει αποκτήσει επιχειρησιακή αξία αντίστοιχη με εκείνη των μέσων ασφαλείας. Οι αποφάσεις δεν βασίζονται πλέον μόνο στην εμπειρία του πλοιάρχου ή στον σχεδιασμό του ταξιδιού. Βασίζονται στη συνεχή παρακολούθηση της επιχειρησιακής εικόνας, στην αξιολόγηση πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο και στην ικανότητα των εταιρειών να προσαρμόζουν άμεσα τα σχέδια πλου όταν αλλάζουν οι συνθήκες. Οι εταιρείες ασφαλείας συστήνουν συνεχή χειροκίνητη επιβεβαίωση της θέσης μέσω ραντάρ, χαρτών και οπτικών σημείων αναφοράς, καθώς η ηλεκτρονική εικόνα δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.
Για την ελληνόκτητη ναυτιλία, η κρίση μεταφράζεται σε πολύ περισσότερα από έναν αυξημένο κίνδυνο ασφαλείας. Οι εταιρείες καλούνται να διαχειριστούν υψηλότερα πολεμικά ασφάλιστρα, ακριβότερες ναυλώσεις ασφαλείας, μεγαλύτερες καθυστερήσεις στις φορτοεκφορτώσεις, αλλαγές δρομολογίων, αυξημένη κατανάλωση καυσίμων και συνεχή αναθεώρηση των εμπορικών τους συμβάσεων.
Παράλληλα, η ανάγκη για διαρκή παρακολούθηση των εξελίξεων αυξάνει σημαντικά το λειτουργικό κόστος, καθώς ειδικές ομάδες ασφαλείας και επιχειρησιακά κέντρα βρίσκονται σε συνεχή ετοιμότητα για να αξιολογούν κάθε νέα πληροφορία και να ενημερώνουν άμεσα τα πλοία. Η διαφορά σε σχέση με το παρελθόν είναι ότι πριν από την αποδοχή κάθε ναύλωσης εξετάζονται πλέον σειρά κρίσιμων παραμέτρων: το επίπεδο της στρατιωτικής απειλής, οι διαθέσιμες ασφαλιστικές καλύψεις, το λιμάνι φόρτωσης και εκφόρτωσης, οι οδηγίες των αρχών και των συμβούλων ασφαλείας, οι απαιτήσεις των ναυλωτών και των χρηματοδοτών.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με ασφαλιστές, P&I Clubs, εξειδικευμένες εταιρείες διαχείρισης κινδύνου και στρατιωτικές αρχές, ενώ οι πλοίαρχοι λαμβάνουν διαρκώς επικαιροποιημένες οδηγίες για τις ασφαλέστερες διαδρομές και τον χρόνο διέλευσης.
Σε αρκετές περιπτώσεις προσαρμόζονται οι πορείες ή καθυστερεί η είσοδος των πλοίων στην περιοχή, προκειμένου να περιοριστεί όσο είναι δυνατόν η έκθεσή τους σε πιθανά περιστατικά. Για τις ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες, που διατηρούν ισχυρή παρουσία στις μεταφορές πετρελαίου και LNG από τον Περσικό Κόλπο, η επιτυχία ενός ταξιδιού δεν εξαρτάται πλέον μόνο από τις καιρικές συνθήκες ή τις εμπορικές συμφωνίες. Εξαρτάται από την ταχύτητα με την οποία αξιολογούνται οι πληροφορίες, από την ικανότητα πρόβλεψης των επόμενων κινήσεων και από την ευελιξία προσαρμογής σε ένα περιβάλλον όπου οι ισορροπίες μπορούν να αλλάξουν μέσα σε λίγα λεπτά.
“Η κρίση δεν αφορά μόνο τους πλοιοκτήτες. Επηρεάζει συνολικά την ελληνική οικονομία” αναφέρει στο newmoney ο Αλκέτας Δρόσος Maritime Commercial Manager της EOS Risk Group: “Η Ελλάδα εξακολουθεί να εξαρτάται από εισαγωγές πετρελαίου και LNG, ενώ μια παρατεταμένη ένταση στο Ορμούζ μπορεί να οδηγήσει σε νέα άνοδο των διεθνών τιμών της ενέργειας. Αυτό σημαίνει ακριβότερα καύσιμα, αυξημένο κόστος μεταφορών, μεγαλύτερες πιέσεις στις επιχειρήσεις και αναζωπύρωση του πληθωρισμού. Παράλληλα, οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή στη λειτουργία των Στενών μπορεί να προκαλέσει νέες καθυστερήσεις στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, επηρεάζοντας την προμήθεια πρώτων υλών, βιομηχανικών προϊόντων και καταναλωτικών αγαθών που καταλήγουν και στην ελληνική αγορά”.
Οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές της 14ης Ιουλίου εναντίον στόχων στο Ιράν, μεταξύ των οποίων και η στρατηγικής σημασίας νήσος Κεσμ (Qeshm), που δεσπόζει στα Στενά του Ορμούζ, σηματοδότησαν μια νέα φάση της αντιπαράθεσης. Η απάντηση της Τεχεράνης δεν άργησε. Επιθέσεις σε στόχους στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν, ενεργοποίηση αντιαεροπορικών συστημάτων και εκρήξεις στην ευρύτερη περιοχή επιβεβαίωσαν ότι πλέον κάθε στρατιωτική ενέργεια προκαλεί σχεδόν άμεσα αντίποινα.
“Αυτή η αλληλουχία επιθέσεων δημιουργεί έναν διαρκή κύκλο κλιμάκωσης, στον οποίο η εμπορική ναυτιλία βρίσκεται στη μέση της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης. Τα εμπορικά πλοία δεν αποτελούν αναγκαστικά άμεσους στόχους, όμως δραστηριοποιούνται σε μια περιοχή όπου οποιοδήποτε λάθος, οποιαδήποτε παρερμηνεία ή οποιαδήποτε στρατιωτική κίνηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρό περιστατικό” αναφέρει ο Αλκέτας Δρόσος και προσθέτει:
“Η σημασία των Στενών του Ορμούζ παραμένει τεράστια. Από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινείται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, καθώς και σημαντικό μέρος των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Κάθε διαταραχή επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια αγορά ενέργειας, αυξάνει τα πολεμικά ασφάλιστρα, ανεβάζει το κόστος μεταφοράς και τελικά μεταφέρεται στις τιμές που πληρώνουν επιχειρήσεις και καταναλωτές”.
Το επιχειρησιακό περιβάλλον έγινε ακόμη πιο σύνθετο όταν η Persian Gulf Strait Authority ανέστειλε προσωρινά την έκδοση αδειών διέλευσης από το βόρειο δρομολόγιο, ενώ το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ανακοίνωσε ότι σταματά πλοία που επιχειρούν να περάσουν χωρίς προηγούμενο συντονισμό. Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επανέφεραν περιοριστικά μέτρα για πλοία που συνδέονται με το Ιράν, δημιουργώντας ένα πλέγμα στρατιωτικών και διοικητικών περιορισμών που δυσκολεύει σημαντικά τη ναυσιπλοΐα.
Μετά τις πρόσφατες επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ και στον Κόλπο του Ομάν, που προκάλεσαν θύματα μεταξύ των ναυτικών και σοβαρές ζημιές σε εμπορικά πλοία, η EOS Risk Group αναβάθμισε την αξιολόγηση κινδύνου για την περιοχή στο επίπεδο EXTREME (5/5), το υψηλότερο που προβλέπεται.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι μετά από κάθε αμερικανικό πλήγμα κατά ιρανικών στόχων, οι πιθανότητες αντιποίνων μέσα στις επόμενες 24 ώρες αυξάνονται σημαντικά. Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι πλέον δεν υπάρχει σαφής λίστα πιθανών στόχων. Στο στόχαστρο μπορεί να βρεθούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές, λιμένες αλλά και εμπορικά πλοία που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με χώρες που θεωρούνται σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το περιβάλλον ασφαλείας επιβαρύνεται και από τις εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν. Οι επιθέσεις των Χούθι κατά της ναυσιπλοΐας και των ενεργειακών υποδομών εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρή απειλή, ενώ οι ομάδες πειρατών ανοικτά της Σομαλίας παραμένουν ενεργές, διατηρώντας υψηλό τον κίνδυνο για τα διερχόμενα εμπορικά πλοία.
Η συνύπαρξη πολεμικών επιχειρήσεων, τρομοκρατικών απειλών, ηλεκτρονικού πολέμου και πειρατείας δημιουργεί ένα πρωτοφανές πλέγμα κινδύνων, το οποίο απαιτεί διαφορετική προσέγγιση στη διαχείριση της θαλάσσιας ασφάλειας.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα από τις τελευταίες εξελίξεις είναι ότι η εμπορική ναυτιλία δεν κινείται πλέον δίπλα σε μια γεωπολιτική κρίση. Βρίσκεται στο επίκεντρό της.
Η νέα πραγματικότητα δείχνει ότι η γεωπολιτική δεν επηρεάζει μόνο κυβερνήσεις και στρατούς. Επηρεάζει τις αποφάσεις των ναυτιλιακών εταιρειών, την ασφάλεια χιλιάδων ναυτικών, τη λειτουργία της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας και τελικά την καθημερινότητα των πολιτών. Στη σημερινή εποχή, το ισχυρότερο «όπλο» της ναυτιλίας δεν είναι μόνο το μέγεθος του στόλου της, αλλά η δυνατότητα να γνωρίζει έγκαιρα τι αλλάζει και να προσαρμόζεται πριν ο κίνδυνος γίνει πραγματικότητα.
Διαβάστε ακόμη
Οπτικές ίνες: Οι παράλληλες εγκαταστάσεις βάζουν… φωτιά στις πολυκατοικίες
Όμιλος Πλακεντία: Στόχος τα €20 εκατ. με αιχμή την εκπαίδευση και την επέκταση του δικτύου (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.