Η συμφωνία Ηνωμένων Πολιτειών – Ιράν για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ προκάλεσε ανακούφιση στις αγορές, όμως η διεθνής ναυτιλία δεν βιάζεται να πανηγυρίσει. Το πιο κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα για την παγκόσμια ενέργεια μπορεί να ανοίγει ξανά, αλλά η επιστροφή στην κανονικότητα θα είναι αργή, δύσκολη και γεμάτη ρίσκα.
Μετά από μήνες έντασης, επιθέσεων και ναυτικού αποκλεισμού, εκατοντάδες πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα ή σε αναμονή γύρω από τον Περσικό Κόλπο. Η υπογραφή του MOU ανοίγει θεωρητικά τον δρόμο για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας. Στην πράξη, όμως, πλοιοκτήτες, ασφαλιστές, ναυλωτές και ενεργειακοί κολοσσοί περιμένουν να δουν αν η συμφωνία μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς νέα επεισόδια. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μια απλή θαλάσσια δίοδος. Από εκεί περνά περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, καθώς και σημαντικές ποσότητες LNG, LPG και πετρελαϊκών προϊόντων. Για τον λόγο αυτό, κάθε διαταραχή στην περιοχή μεταφράζεται άμεσα σε πίεση στις τιμές ενέργειας, στους ναύλους, στα ασφάλιστρα και τελικά στο κόστος για την παγκόσμια οικονομία.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων περνούσαν καθημερινά από αυτό το στενό πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς αγορές. Ωστόσο, η ανάλυση της Goldman Sachs δείχνει ότι ακόμη και μετά την αποκατάσταση της ειρήνης, οι ροές μέσω των Στενών ίσως να μην επιστρέψουν ποτέ στα προηγούμενα επίπεδα. Η τράπεζα εκτιμά ότι το 70% των προπολεμικών ροών μπορεί να αποτελέσει το νέο κανονικό. Και αυτό συμβαίνει γιατί οι χώρες του Κόλπου ανακάλυψαν στην πράξη εναλλακτικές διαδρομές που μειώνουν την εξάρτησή τους από ένα γεωπολιτικά ευάλωτο σημείο.
Για τη ναυτιλία αυτό σημαίνει νέες διαδρομές, νέα φορτία και πιθανόν διαφορετικές αποστάσεις μεταφοράς. Για τους Έλληνες πλοιοκτήτες, που κυριαρχούν τόσο στα δεξαμενόπλοια όσο και στα φορτηγά πλοία, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες όχι μόνο στη μεταφορά πετρελαίου αλλά και στην επόμενη φάση, που είναι η ανοικοδόμηση ενεργειακών εγκαταστάσεων και υποδομών σε ολόκληρη την περιοχή.
Το πρώτο κύμα: Τα εγκλωβισμένα πλοία
Το πρώτο που αναμένεται να συμβεί είναι η έξοδος των πλοίων που έχουν μείνει εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο. Πρόκειται κυρίως για δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν αργό πετρέλαιο και προϊόντα, αλλά και για containerships και άλλα εμπορικά πλοία.
Σύμφωνα με ναυτιλιακές εκτιμήσεις, περίπου 118 δεξαμενόπλοια βρίσκονται σήμερα στην περιοχή και θα μπορούσαν να κινηθούν μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες από την εφαρμογή της συμφωνίας. Παράλληλα, περίπου 50 containerships, συνολικής χωρητικότητας κοντά στα 300.000 teu, αναμένεται να απελευθερωθούν σταδιακά.
Η εικόνα, ωστόσο, δεν θα αλλάξει από τη μία ημέρα στην άλλη. Η κυκλοφορία εκτιμάται ότι θα επανέλθει αρχικά περίπου στο μισό των προπολεμικών επιπέδων. Πριν από την κρίση, τα Στενά εξυπηρετούσαν περίπου 100 διελεύσεις την ημέρα. Στην πρώτη φάση, οι αναλυτές βλέπουν μια σταδιακή άνοδο προς τις 40 διελεύσεις ημερησίως.
Η συμφωνία δεν σημαίνει αμέσως ασφάλεια
Το μεγάλο ζήτημα για τη ναυτιλία δεν είναι μόνο αν τα Στενά ανοίγουν, αλλά αν είναι ασφαλές. Όπως επισημαίνουν παράγοντες της ναυτασφαλιστικής αγοράς, υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην παύση των εχθροπραξιών και στην αποκατάσταση ενός σταθερού επιχειρησιακού περιβάλλοντος.
Οι πλοιοκτήτες θέλουν σαφείς εγγυήσεις ότι τα πλοία και τα πληρώματα δεν θα βρεθούν εκτεθειμένα σε επιθέσεις, παρεμβολές, κατασχέσεις ή ατυχήματα από νάρκες. Μέχρι να υπάρξουν ασφαλείς και επαναλαμβανόμενες διελεύσεις, αρκετές εταιρείες αναμένεται να κρατήσουν στάση αναμονής.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί πλοιοκτήτες εξετάζουν τις ρήτρες πολεμικού κινδύνου στα ναυλοσύμφωνα. Οι ρήτρες αυτές επιτρέπουν, υπό προϋποθέσεις, σε πλοιοκτήτες και πλοιάρχους να αρνηθούν εντολές εφόσον θεωρούν ότι υπάρχει ουσιαστικός κίνδυνος για το πλοίο ή το πλήρωμα.
Ο φόβος των ναρκών
Το πιο ανησυχητικό σημείο παραμένει το ενδεχόμενο ύπαρξης ναρκών στην περιοχή. Ακόμη και αν η πολιτική συμφωνία εφαρμοστεί, η φυσική ασφάλεια της θαλάσσιας διόδου πρέπει να επιβεβαιωθεί στην πράξη.
Η αποναρκοθέτηση, εφόσον απαιτηθεί, δεν είναι απλή διαδικασία. Μπορεί να χρειαστούν ημέρες, εβδομάδες ή και περισσότερο, ανάλογα με την έκταση του προβλήματος. Ένα μόνο περιστατικό θα αρκούσε για να παγώσει ξανά η κυκλοφορία και να ανατρέψει το κλίμα αισιοδοξίας.
Γι’ αυτό και η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα ζητά σαφή ναυτικά πρωτόκολλα: ποια διαδρομή θα ακολουθούν τα πλοία, ποιος θα εγγυάται την ασφάλεια, ποιος θα ελέγχει την περιοχή και με ποιον τρόπο θα αντιμετωπίζονται πιθανά περιστατικά.
Τα ασφάλιστρα θα αργήσουν να πέσουν
Ακόμη και αν τα πρώτα πλοία περάσουν χωρίς πρόβλημα, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου δεν αναμένεται να επιστρέψουν άμεσα στα φυσιολογικά επίπεδα. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι πρόσθετες ασφαλιστικές επιβαρύνσεις αυξήθηκαν απότομα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι προσφορές για κάλυψη πολεμικού κινδύνου ήταν εξαιρετικά υψηλές και με μεγάλες αποκλίσεις από ασφαλιστή σε ασφαλιστή. Η αποκλιμάκωση θα έρθει μόνο εφόσον υπάρξει σταθερότητα. Οι ασφαλιστές θα αναζητήσουν αποδείξεις ότι τα Στενά λειτουργούν ξανά κανονικά, ότι δεν υπάρχουν επιθέσεις, ότι δεν υπάρχουν ενεργές νάρκες και ότι η συμφωνία δεν κινδυνεύει να καταρρεύσει. Ιδιαίτερα προσεκτική θα είναι η στάση απέναντι σε πλοία που θεωρούνται ότι έχουν αμερικανική, ισραηλινή ή άλλη ευαίσθητη σύνδεση. Για αυτά τα πλοία, το ρίσκο θα παραμείνει υψηλότερο.
Τα δεξαμενόπλοια στο επίκεντρο
Η μεγαλύτερη άμεση επίπτωση αφορά τα δεξαμενόπλοια. Η επαναλειτουργία του Ορμούζ θα οδηγήσει σε μαζική κινητοποίηση φορτίων αργού πετρελαίου και προϊόντων που έχουν συσσωρευθεί στον Περσικό Κόλπο. Στην πρώτη φάση, οι ναύλοι μπορεί να παραμείνουν υψηλοί ή και να ενισχυθούν, καθώς οι αγορές θα προσπαθήσουν να καλύψουν καθυστερήσεις και να αναπληρώσουν αποθέματα.
Η προσφορά χωρητικότητας δεν θα αυξηθεί αμέσως, διότι αρκετά πλοία έχουν μετακινηθεί σε άλλες αγορές, ενώ άλλοι πλοιοκτήτες θα αποφύγουν προσωρινά την περιοχή. Η αγορά αναμένει ένα σενάριο τριών φάσεων: πρώτα την έξοδο των εγκλωβισμένων πλοίων, έπειτα μια περίοδο εξομάλυνσης και στη συνέχεια ένα νέο κύμα φορτώσεων για την αναπλήρωση των ενεργειακών αποθεμάτων. Μεσοπρόθεσμα, η ζήτηση για δεξαμενόπλοια μπορεί να παραμείνει ισχυρή, εφόσον αυξηθούν οι εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή και επανέλθουν περισσότερα φορτία στις διεθνείς αγορές.
LNG και LPG: Κρίσιμες αγορές για την επόμενη ημέρα
Η συμφωνία επηρεάζει και τις αγορές LNG και LPG. Στο LNG, το μεγάλο ερώτημα είναι πόσο γρήγορα θα αποκατασταθούν πλήρως οι εξαγωγές από την περιοχή και κυρίως από το Κατάρ. Μέχρι να επανέλθει πλήρως η παραγωγική ικανότητα, η αγορά θα συνεχίσει να εξαρτάται από πιο μακρινές πηγές προμήθειας, γεγονός που αυξάνει τα τονομίλια και στηρίζει τη ζήτηση για LNG carriers. Στο LPG, η επανεκκίνηση των εξαγωγών από τον Περσικό Κόλπο θα δώσει άμεσα νέα φορτία στην αγορά. Ωστόσο, σε δεύτερη φάση, η επιστροφή των φορτίων της Μέσης Ανατολής μπορεί να περιορίσει τις μεγάλες διαδρομές από τις ΗΠΑ προς την Ασία, οι οποίες είχαν ενισχυθεί κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Περιορισμένη επίδραση στα containerships
Για τα containerships, η επίδραση είναι πιο περιορισμένη σε σχέση με τα δεξαμενόπλοια. Η απελευθέρωση περίπου 300.000 teu χωρητικότητας θα προσφέρει μια ανάσα στην αγορά, αλλά δεν αρκεί για να αλλάξει συνολικά την εικόνα των ναύλων. Η χωρητικότητα αυτή αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου στόλου. Άρα, η αποσυμφόρηση των Στενών δεν θα ανατρέψει από μόνη της τις τάσεις στην αγορά εμπορευματοκιβωτίων. Ο πραγματικός παράγοντας που μπορεί να αλλάξει την εικόνα στα containerships είναι η Ερυθρά Θάλασσα. Αν η αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή οδηγήσει και σε ασφαλέστερη διέλευση από την Ερυθρά Θάλασσα, τότε οι γραμμές μπορεί να επιστρέψουν σταδιακά στις συντομότερες διαδρομές μέσω Σουέζ. Αυτό θα απελευθερώσει πολύ μεγαλύτερη χωρητικότητα και θα πιέσει τους ναύλους.
Σύμφωνα με αναλυτές, η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν μειώνει τον άμεσο κίνδυνο, αλλά δεν εξαφανίζει το πολιτικό ρίσκο. Ήδη υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες για ορισμένα σημεία της συμφωνίας, όπως το καθεστώς διέλευσης, η πιθανότητα τελών και ο ρόλος του Ιράν και του Ομάν στη διαχείριση της περιοχής. Αυτό δημιουργεί αβεβαιότητα. Για τη ναυτιλία, η ασάφεια είναι σχεδόν εξίσου προβληματική με την ένταση. Οι πλοιοκτήτες και οι ναυλωτές χρειάζονται καθαρούς κανόνες, σταθερότητα και δυνατότητα πρόβλεψης. Αν η συμφωνία εφαρμοστεί ομαλά, το Ορμούζ μπορεί να επιστρέψει σταδιακά σε κανονική λειτουργία. Αν όμως υπάρξουν αμφισβητήσεις, καθυστερήσεις ή επεισόδια, η περιοχή θα παραμείνει στο επίκεντρο της παγκόσμιας ανησυχίας.
Ακόμη και στο καλύτερο σενάριο, η κρίση αφήνει πίσω της μια νέα πραγματικότητα. Το Ιράν έδειξε ότι μπορεί να απειλήσει ή να διακόψει τη ναυσιπλοΐα σε ένα από τα πιο στρατηγικά περάσματα του κόσμου. Αυτό το γεγονός θα επηρεάζει για καιρό τις αποφάσεις των ασφαλιστών, των πλοιοκτητών και των ενεργειακών ομίλων. Το Ορμούζ μπορεί να ανοίγει ξανά, αλλά η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με μία υπογραφή. Χρειάζονται ασφαλείς διελεύσεις, καθαρές εγγυήσεις, αποκλιμάκωση στο πεδίο και χρόνος. Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν απέτρεψε το χειρότερο σενάριο για την παγκόσμια οικονομία. Όμως η πραγματική δοκιμασία αρχίζει τώρα: στα νερά του Ορμούζ, εκεί όπου η γεωπολιτική, η ενέργεια και η ναυτιλία συναντώνται σε λίγα ναυτικά μίλια που μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρο τον κόσμο.
Τα πρώτα δεξαμενόπλοια και LNG carriers επιστρέφουν στο Ορμούζ
Τα πρώτα σημάδια ομαλοποίησης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ καταγράφηκαν τις πρώτες ώρες της Πέμπτης, λίγες ώρες μετά την έναρξη ισχύος της ενδιάμεσης συμφωνίας ειρήνης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η οποία προβλέπει την ταχεία επαναλειτουργία της στρατηγικής θαλάσσιας αρτηρίας για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης πλοίων, το φορτωμένο πλοίο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) «Mraikh», ναυλωμένο από την QatarEnergy, καθώς και το δεξαμενόπλοιο προϊόντων πετρελαίου «Ye Chi», διέσχισαν τα στενά από τον Περσικό Κόλπο ακολουθώντας διαδρομές που έχουν εγκριθεί από τις ιρανικές αρχές για ασφαλή διέλευση. Το «Ye Chi», το οποίο διαχειρίζεται θυγατρική του κινεζικού κρατικού ομίλου Cosco Shipping, εμφανιζόταν να εκπέμπει σήμα κινεζικής ιδιοκτησίας, μια πρακτική που έχει γίνει συνηθισμένη τους τελευταίους μήνες, καθώς πλοιοκτήτες επιδιώκουν να υπογραμμίζουν τη σύνδεσή τους με χώρες που διατηρούν φιλικές σχέσεις με την Τεχεράνη.
Παρά τις πρώτες αυτές διελεύσεις, η κίνηση παρέμενε περιορισμένη, με κυρίως μικρότερα φορτηγά πλοία να διασχίζουν τα στενά. Η ναυτιλιακή αγορά εξακολουθεί να τηρεί στάση αναμονής, καθώς οι πλοιοκτήτες επιζητούν μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με το πλαίσιο ασφαλείας και τις διαδικασίες που θα ισχύσουν για τη διέλευση των πλοίων πριν επαναφέρουν μαζικά τα πλοία τους στην περιοχή.
Η επαναλειτουργία του Ορμούζ αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς το πέρασμα παρέμεινε ουσιαστικά κλειστό για σχεδόν τέσσερις μήνες, περιορίζοντας δραστικά τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, μόνο περιορισμένος αριθμός φορτίων μεταφέρθηκε μέσω πλοίων που απενεργοποιούσαν τα συστήματα εντοπισμού τους ή εξασφάλιζαν ειδική έγκριση από τις ιρανικές αρχές. Το «Mraikh», το οποίο μετέφερε φορτίο LNG από το Κατάρ, έχει δηλώσει ως επόμενο προορισμό το λιμάνι Port Qasim του Πακιστάν. Η άφιξή του αναμένεται να προσφέρει σημαντική ανακούφιση στο Πακιστάν, το οποίο αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις φυσικού αερίου μετά τη διακοπή των προμηθειών από το Κατάρ κατά τη διάρκεια της κρίσης. Μάλιστα, η κυβέρνηση της χώρας εξετάζει το ενδεχόμενο ακύρωσης πρόσφατου διαγωνισμού για προμήθεια LNG, εφόσον το φορτίο φθάσει εγκαίρως.
Παράλληλα, το Κατάρ επιδιώκει να επαναφέρει το μεγαλύτερο μέρος της εξαγωγικής του δυναμικότητας εντός δύο μηνών από την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, η αποκατάσταση των ροών LNG παραμένει σύνθετη διαδικασία, καθώς από την έναρξη της κρίσης στα τέλη Φεβρουαρίου δεν είχε εισέλθει στον Περσικό Κόλπο κανένα κενό LNG carrier για την παραλαβή νέων φορτίων.
Οι εξελίξεις παρακολουθούνται στενά από τις αγορές ενέργειας και τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα, καθώς η επιστροφή της κανονικότητας στο Ορμούζ θεωρείται κρίσιμη προϋπόθεση για την εξομάλυνση των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου και τη σταθεροποίηση των τιμών στις διεθνείς αγορές.
Διαβάστε ακόμη
Αγορά εργασίας: Εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις σε κίνδυνο – Οι κλάδοι που δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.