Η εποχή της εύκολης χρηματοδότησης των έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας φαίνεται να φτάνει στο τέλος της, καθώς οι τράπεζες, οι επενδυτές και οι διαχειριστές δικτύου βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα εντελώς νέο περιβάλλον υψηλής μεταβλητότητας, αυξημένων περικοπών παραγωγής, αβεβαιότητας στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και αυστηρότερων εποπτικών κανόνων.
Το μήνυμα που εκπέμπεται πλέον από την αγορά είναι σαφές: το χρηματοδοτικό μοντέλο πάνω στο οποίο αναπτύχθηκε η ελληνική αγορά ΑΠΕ την τελευταία δεκαπενταετία επανασχεδιάζεται πλήρως. «Η εποχή που έστελνε κάποιος ένα email στην τράπεζα και αρκούσε, έχει τελειώσει. Έργα με έντονο market risk δεν είναι πλέον χρηματοδοτήσιμα», δήλωσε χαρακτηριστικά χθες από το βήμα του 11ου Συμπόσιο Ενεργειακής Μετάβασης ο Βασίλης Καραμούζης, γενικός διευθυντής εταιρικών και επενδυτικών χρηματοδοτήσεων της Εθνική Τράπεζα.
Από την εποχή της αφθονίας στη νέα εποχή του αυξημένου ρίσκου
Το έμπειρο τραπεζικό στέλεχος, περιέγραψε μια αγορά που, όπως είπε, «δεν έχει καμία σχέση με εκείνη που γνωρίζαμε πριν από λίγα χρόνια». Για περίπου δύο δεκαετίες, οι τράπεζες χρηματοδοτούσαν ενεργειακά έργα σε ένα περιβάλλον σχετικής σταθερότητας, με χαμηλό κόστος χρήματος, προβλέψιμες αποδόσεις και εύκολη πρόσβαση σε δανεισμό. Η εικόνα αυτή όμως έχει αλλάξει δραστικά. «Ο πόλεμος τι έφερε; Είδαμε το LNG να πηγαίνει από τα 30 στα 60 ευρώ. Σε μια οικονομία όπως η δική μας, που βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στο LNG, αυτό έχει τεράστια επίδραση. Η μεταβλητότητα που βλέπουμε εκεί, τη βλέπουμε πλέον και στη χονδρεμπορική αγορά ενέργειας. Το μεσημέρι μηδενικές τιμές, το βράδυ 300 ευρώ. Είναι μια εντελώς διαφορετική αγορά από αυτή που γνωρίζαμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος περιέγραψε τη βίαιη μεταβολή του οικονομικού περιβάλλοντος, σημειώνοντας ότι μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια τα επιτόκια μετακινήθηκαν από το 4% στο μηδέν και στη συνέχεια ξανά πάνω από το 2%, ενώ οι αγορές πλέον προεξοφλούν νέες αυξήσεις επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Παράλληλα, αναφέρθηκε και στην έντονη αστάθεια στις διεθνείς αγορές, επισημαίνοντας ότι ακόμη και το ευρώ-δολάριο κινήθηκε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα από το 1 στο 1,25, στη συνέχεια στο 1,15 και ξανά πίσω, στοιχείο που αποτυπώνει όπως είπε, το μέγεθος της αβεβαιότητας που αντιμετωπίζουν πλέον οι αγορές και οι χρηματοδοτήσεις.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το βασικό ζητούμενο πλέον για τις τράπεζες είναι η προβλεψιμότητα των ταμειακών ροών και όχι απλώς η ύπαρξη μιας άδειας ή ενός όρου σύνδεσης. «Το βασικό ζήτημα πλέον για εμάς είναι το bankability των projects. Το νούμερο ένα στοιχείο σε ένα έργο είναι η προβλεψιμότητα των cash flows». Όπως εξήγησε, οι τράπεζες απαιτούν πλέον σαφείς μηχανισμούς σταθεροποίησης εσόδων, μακροχρόνια συμβόλαια και πολύ πιο ανθεκτικά επιχειρηματικά μοντέλα.
«Είναι πολύ σημαντικό να βρούμε μαζί τρόπους να μειωθεί η μεταβλητότητα των εσόδων. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω PPAs ή άλλων εργαλείων. Εμείς, ως τράπεζα, προσφέρουμε ακόμη και δεκαετή προϊόντα σταθερών τιμών, αλλά η αξιολόγηση βασίζεται πλέον σε σταθερές ροές», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Οι περικοπές παραγωγής και ο φόβος νέας γενιάς «κόκκινων» δανείων
Το πρόβλημα συνδέεται άμεσα με την ταχύτατη ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα χωρίς αντίστοιχη ανάπτυξη αποθήκευσης και δικτύων. Η αυξανόμενη διείσδυση ΑΠΕ οδηγεί πλέον όλο και συχνότερα σε περικοπές παραγωγής, μηδενικές ή ακόμη και αρνητικές τιμές ρεύματος κατά τις μεσημβρινές ώρες, ενώ την ίδια στιγμή η βραδινή ζήτηση διατηρεί υψηλές τιμές και μεγάλη μεταβλητότητα.
«Και επιπλέον έχουμε το ζήτημα της ενσωμάτωσης των ΑΠΕ στο σύστημα. Έχουμε περικοπές παραγωγής, αυξανόμενη μεταβλητότητα, μηδενικές και αρνητικές τιμές. Όλα αυτά δημιουργούν νέες συνθήκες και νέα ρυθμιστικά ζητήματα. Η αγορά γίνεται ολοένα και πιο σύνθετη και απαιτητική. Δεν είναι πλέον κάτι απλό για έναν μεμονωμένο παραγωγό, όπως ήταν στο παρελθόν», σημειώθηκε χαρακτηριστικά.
Οι εξελίξεις αυτές έχουν προκαλέσει έντονη ανησυχία τόσο στις τράπεζες όσο και στους μεγάλους ενεργειακούς ομίλους. Τις τελευταίες ημέρες τόσο ο Ευάγγελος Μυτιληναίος όσο και ο Αλέξανδρος Εξάρχου έχουν προειδοποιήσει δημόσια για τον κίνδυνο δημιουργίας μιας νέας γενιάς μη εξυπηρετούμενων δανείων στην αγορά ΑΠΕ.
Ο επικεφαλής της Metlen Energy & Metals εξήγησε ότι σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου έχει αναπτυχθεί πολύ γρήγορα η ηλιακή παραγωγή, το σύστημα παράγει τεράστιες ποσότητες φθηνής ηλεκτρικής ενέργειας κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να πέσει ακόμη και στο μηδέν, καθώς υπάρχει υπερπροσφορά ρεύματος από φωτοβολταϊκά.
Αυτό όμως δημιουργεί σοβαρές στρεβλώσεις στην αγορά και αυξάνει τις ανάγκες για περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ, επειδή το ηλεκτρικό σύστημα δεν μπορεί πάντοτε να απορροφήσει όλη την παραγόμενη ενέργεια.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η Ελλάδα έχει ήδη αρχίσει να εξάγει μεγάλες ποσότητες «μεσημεριανής» ηλιακής ενέργειας προς βορειότερες χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και άλλες αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ωστόσο, κατέστησε σαφές ότι αυτό από μόνο του δεν αρκεί για να λυθεί το πρόβλημα.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της AKTOR έκανε λόγο για πιθανή έκθεση του τραπεζικού συστήματος έως και 25 δισ. ευρώ, συνδέοντας ευθέως τις αυξανόμενες περικοπές παραγωγής με τον κίνδυνο αδυναμίας εξυπηρέτησης δανείων.
Η πλειονότητα των έργων ΑΠΕ έχει χρηματοδοτηθεί με πολύ υψηλή τραπεζική μόχλευση — συνήθως με αναλογία 80% δανεισμός και 20% ίδια κεφάλαια. Σύμφωνα με την ανάλυση του κ. Εξάρχου, εάν οι περικοπές παραγωγής ξεπεράσουν το 20%, ουσιαστικά μηδενίζεται το περιθώριο κέρδους πολλών έργων, με αποτέλεσμα αρκετοί παραγωγοί να αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τις τραπεζικές τους υποχρεώσεις. Το “κόκκινο” δεν είναι μόνο για τον επιχειρηματία· είναι κυρίως για τις τράπεζες», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο κίνδυνος για έργα ΑΠΕ που καθυστερούν να συνδεθούν στο δίκτυο
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί πλέον και το νέο εποπτικό πλαίσιο των τραπεζών για έργα ΑΠΕ που, αν και έχουν εξασφαλίσει όρους σύνδεσης, καθυστερούν να ηλεκτριστούν και να τεθούν σε λειτουργία. Ο κ. Καραμούζης προειδοποίησε χθες ότι οι καθυστερήσεις σύνδεσης αποκτούν πλέον εντελώς διαφορετική βαρύτητα για τις τράπεζες.
«Αν ένας επενδυτής ΑΠΕ έχει όρους σύνδεσης, μέχρι πρότινος σπρώχναμε πιο πίσω τις δόσεις κεφαλαίου. Τώρα αυτό συνιστά κόκκινο δάνειο με βάση τους κανονισμούς. Πρέπει να δομηθεί σωστά το δάνειο για να προβλέπει τα πάντα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η αλλαγή αυτή ουσιαστικά μεταφέρει σημαντικό μέρος του ρίσκου από την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στους ισολογισμούς των τραπεζών, οι οποίες πλέον υποχρεώνονται να αξιολογούν με πολύ αυστηρότερους όρους όχι μόνο τη βιωσιμότητα ενός έργου αλλά και την πιθανότητα καθυστέρησης σύνδεσης ή περιορισμένης δυνατότητας απορρόφησης της παραγωγής από το σύστημα.
Σήμερα, η ισχύς των έργων ΑΠΕ που έχουν εξασφαλίσει όρους σύνδεσης, ανέρχεται σε 15 GW αποδεικνύοντας ότι παρά τις αυξανόμενες προκλήσεις ο κλάδος εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρή επενδυτική δυναμική. Μάλιστα, για τη μεγάλη πλειονότητα αυτών των έργων συνεχίζεται κανονικά η διαδικασία ωρίμανσης από τους παραγωγούς, οι οποίοι αναζητούν πλέον οικονομικά βιώσιμες λύσεις και νέα χρηματοδοτικά μοντέλα προκειμένου να προχωρήσουν στην υλοποίησή τους, σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους, μεταβλητότητας και αυστηρότερων τραπεζικών απαιτήσεων.
Ο κομβικός ρόλος του ΑΔΜΗΕ και η μάχη για δίκτυα και διασυνδέσεις
Από την πλευρά του ΑΔΜΗΕ, ο Αντιπρόεδρος Ιωάννης Μάργαρης περιέγραψε στο ίδιο συνέδριο, τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει πλέον το ηλεκτρικό σύστημα, καθώς η Ελλάδα έχει ήδη εντάξει περίπου 18 GW ΑΠΕ.
Όπως ανέφερε, κάθε επόμενο βήμα γίνεται ολοένα δυσκολότερο, καθώς η ανάπτυξη των δικτύων καθυστερεί σε ολόκληρη την Ευρώπη λόγω αδειοδοτήσεων, κοινωνικών αντιδράσεων και γεωπολιτικών παραμέτρων.
Ο ΑΔΜΗΕ, ως ο διαχειριστής του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και ο φορέας που έχει την ευθύνη για την ανάπτυξη των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και τη σύνδεση των έργων ΑΠΕ στο ηλεκτρικό σύστημα, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης.
Ο κ. Μάργαρης υπογράμμισε ότι χωρίς μεγάλες επενδύσεις σε δίκτυα, διασυνδέσεις και αποθήκευση δεν μπορεί να υπάρξει ασφαλής περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ. Όπως ανέφερε, η Ελλάδα προχωρά ήδη σε κρίσιμες διασυνδέσεις με την Ιταλία, τις γειτονικές βαλκανικές χώρες, την Κύπρο, το Ισραήλ αλλά και τη Σαουδική Αραβία, τονίζοντας ότι οι υποδομές αυτές δεν αποτελούν απλώς ενεργειακά έργα αλλά στρατηγικές υποδομές ενεργειακής ασφάλειας για ολόκληρη την Ευρώπη.
Το κοινό μήνυμα που εκπέμπεται πλέον από τράπεζες, διαχειριστές και ενεργειακούς ομίλους είναι ότι η αγορά των ΑΠΕ περνά σε μια περίοδο πολύ μεγαλύτερης ωριμότητας αλλά και αυξημένου κινδύνου. Η επόμενη φάση της ενεργειακής μετάβασης δεν θα κριθεί μόνο από την ταχύτητα εγκατάστασης νέων έργων, αλλά κυρίως από το αν το σύστημα μπορεί να εξασφαλίσει βιώσιμη λειτουργία, ασφαλείς αποδόσεις και χρηματοοικονομική σταθερότητα.
Διαβάστε ακόμη
Η «επιστροφή» των founders της διασποράς στην Ελλάδα – Τα σχέδια της Runway (pic)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.